Παρασκευή, 30 Απριλίου 2010

Πέτρος Κουρόπουλος

Ένας αληθινός Δάσκαλος


"Το ταξίδι μας φέρνει τελικά μέσα μας, εκεί που ήδη είμαστε και απλώς πρέπει να το αποδεχτούμε "

Συνέντευξη στους Ελευθερία Καζαντζή, Παναγιώτη Ζέκιο, Διονύση Τσετσέλη

Με τον κ. Πέτρο Κουρόπουλο ήρθα σε επαφή όταν ήμουν 19 χρονών, από μια ευτυχή, για μένα, συγκυρία, την οποία περιγράφω στον πρόλογο του βιβλίου «Τάι Τσι Τσουάν: Τα Κλασσικά Κείμενα», των εκδόσεων Αλκίμαχον. Μαθήτευσα κάποια χρόνια κοντά του και μαζί με τη μέλλουσα, τότε, σύζυγό μου του ζητήσαμε να μας παντρέψει, πράγμα το οποίο έκανε με μεγάλη χαρά. Περνώντας, όμως, τα χρόνια, οι κύκλοι της ζωής μάς έκαναν και χαθήκαμε. Δουλειές, τρεξίματα, καθημερινή πίεση, τα ξέρετε τώρα αυτά, ειδικά οι μεγαλύτεροι σε ηλικία. Το τελευταίο χρόνια είχα πάντα στο μυαλό μου να τον επισκεφτώ αλλά όλο κάτι συνέβαινε και το ανέβαλλα. Το τελευταίο διάστημα, πάντως, το είχα αποφασίσει και έψαχνα να βρω την κατάλληλη ευκαιρία.

Πάνω που είχα πάρει, λοιπόν, την απόφαση και προετοιμαζόμουν για την επίσκεψη, χτυπάει το τηλέφωνο. Στην άλλη άκρη της γραμμής ήταν ο φίλος μου Παναγιώτης Ζέκιος, άνθρωπος του Τάι Τσι κι αυτός, ο οποίος, ω του θαύματος, μου είπε: «Καλά, έχεις πάρει συνέντευξη από τους πάντες αλλά όχι από τον μεγαλύτερο Δάσκαλο που έχουμε στη χώρα μας». Αμέσως κατάλαβα, «Τον κ. Κουρόπουλο;», ρώτησα. «Κανόνισέ το κι έγινε».

Να, λοιπόν, η συνομωσία του σύμπαντος για την οποία τόσος λόγος γίνεται. Χωρίς πολλά - πολλά, το ραντεβού κλείστηκε, μέσω της προσωπικής μαθήτριας του κ. Κουρόπουλου, Ελευθερίας Καζαντζή, και ένα κυριακάτικο απόγευμα του Νοεμβρίου, νάμαστε ξανά μαζί, οικογενειακώς εμείς και συγκινημένοι κατάβαθα μέχρι δακρύων, στη σχολή του πολυαγαπημένου φίλου και Δασκάλου, εκεί που άρχισα να μαθαίνω το Τάι Τσι, να συζητάμε για το τι κάναμε τα χρόνια που είχαμε να βρεθούμε, για την ιστορία του, για τη ζωή, τον θάνατο και φυσικά για την αγάπη όλων μας, το Τάι Τσι.

Ο κ. Κουρόπουλος, όπως πάντα, απλός, καλοσυνάτος και βαθιά, πολύ βαθιά φιλοσοφημένος, μας μαγεύει ακόμη μια φορά με τα λόγια του και, κυρίως, με τη συμπεριφορά του. «Έχουμε τέτοιον Δάσκαλο ανάμεσά μας», σκέφτομαι όση ώρα μιλάμε, «και δεν πλημμυρίζουμε τη σχολή του να ρουφήξουμε αχόρταγα από τη σοφία του» και αποφασίζω να ξανακάνω μαθήματα μαζί του, αφού παρά τα 78 του χρόνια συνεχίζει να διδάσκει καθημερινά.

Κλείνοντας, πριν σας αφήσω στα λόγια του, λόγια σοφά, μεστά και μετρημένα, όπως ήταν πάντα, μια κουβέντα ακόμη, για να μην παραξενευτείτε διαβάζοντας τη συνέντευξη. Ο κ. Κουρόπουλος πάντα ζητούσε να τον λέμε «Πέτρο» και να του μιλάμε στον ενικό, δεν του άρεσε να τον αποκαλούμε ούτε «κ. Κουρόπουλο», ούτε «Δάσκαλο». Οι περισσότεροι ακολουθούν τη θέλησή του αυτή, γι’ αυτό και ο ενικός στη συνέντευξη. Εγώ, ποτέ δεν τα κατάφερα.

Δ.Τ.
Πέτρο, σε ευχαριστούμε για την ευκαιρία που μας δίνεις να τα πούμε. Πες μας λίγα λόγια για την προσωπική σου ιστορία.

Εγώ σας ευχαριστώ, που μου δίνετε την ευκαιρία να τα πούμε. Γεννήθηκα στην Αθήνα, στις 9 Απριλίου 1928. Έχω μια αδερφή τέσσερα χρόνια μικρότερη και δύο παιδιά. Ο πατέρας μου ήταν πολιτικός μηχανικός, αρκετά γνωστός στην εποχή του. Λόγω του εμφυλίου, η κατάσταση τότε ήταν πολύ άσχημη στην Ελλάδα και αφού έβγαλα το Γυμνάσιο, ήθελε να με στείλει για σπουδές πολιτικού μηχανικού στη Ζυρίχη.

Εσύ όμως ήθελες άλλα πράγματα.

Ναι, εγώ ήθελα να γίνω δημοσιογράφος. Τότε, με ενδιέφερε πολύ η πολιτική, ήμουν αριστερός και με είχαν συνεπάρει οι μαρξιστικές ιδέες για μια καλύτερη κοινωνία. Φυσικά, ο πατέρας μου ούτε ήθελε να ακούσει τα περί δημοσιογραφίας. Έφτασα στη Ζυρίχη, λοιπόν, το 1946, με σκοπό να δώσω εξετάσεις για πολιτικός μηχανικός αλλά εν τέλει μπήκα στο τμήμα κοινωνιολογίας στη Γενεύη. Παντρεύτηκα το 1957. Ο γιος μου γεννήθηκε το 1958 στο Μόντρεαλ, ζει στη Γενεύη και είναι μαθηματικός. Η κόρη μου γεννήθηκε το 1961 στη Λοζάννη και εργάζεται στο μουσείο Μπενάκη, στην Αθήνα.

Πότε ξεκίνησες την άσκηση;

Έτυχε να διαβάσω για τον Χάιντεγκερ, έναν φιλόσοφο (Heidegger Μartin, 1889-1976), ο οποίος έδινε πολύ σημασία στο παρόν, στην παρουσία, στο εδώ και τώρα. Μάλιστα, το βιβλίο του «Το Είναι και ο Χρόνος» (Sein und Zeit- Being and Time) μου έκανε πολύ μεγάλη εντύπωση. Μελετώντας τον Χάιντεγκερ ήρθα σε επαφή με τους υπαρξιστές και αυτή η επιρροή με οδήγησε στην άσκηση της Γιόγκα και μετέπειτα στο Ζεν και το Τάι Τσι.

Ξεκίνησες δηλαδή με Γιόγκα;

Ναι. Στις αρχές του 1950 μετακόμισα στον Καναδά, στο πανεπιστήμιο Μαγκιούλ (πήρα το πτυχίο κοινωνιολογίας το 1955). Δίπλα στο πανεπιστήμιο υπήρχε μια σχολή Γιόγκα όπου γράφτηκα και παρακολουθούσα συστηματικά.

Τι προσδοκούσες;

Ως μαρξιστής, ήμουν εναντίον της υπάρχουσας κοινωνικής δομής και ήθελα να την αλλάξω. Στις ομάδες που συμμετείχα συζητούσαμε ατελείωτα. Συζητήσεις γεμάτες ένταση και θυμό, προσπαθώντας ο ένας να πείσει τον άλλον. Ήμουν συνεχώς θυμωμένος με τα πάντα, τόσο πολύ, που τα βράδια γυρνώντας στο σπίτι ήμουν ένα ψυχικό ράκος. Αυτή η συνεχής προσπάθειά μου να υπερασπιστώ τις ιδέες μου έναντι των άλλων, μου έσφιγγε το μυαλό και το σώμα, μέχρι που άρχισα να αισθάνομαι πόνους στη χολή και στο συκώτι. Μετά από μια εγχείρηση αφαίρεσης της χολής μου, η αδερφή μου, μου πρότεινε να ξεκινήσω Γιόγκα, πράγμα που έκανα. Στην αρχή, τρελαινόμουν από όλα αυτά που άκουγα εκεί, αφού ως μαρξιστής δεν ανεχόμουν όλες αυτές τις θεωρίες της Γιόγκα, και έφτασα στο σημείο κάποια στιγμή να τα παρατήσω. Αισθανόμουν όμως να μου λείπει η τέλεια ηρεμία που μου έδινε αυτό το μάθημα και αποφάσισα να επιστρέψω, να κάνω την άσκηση που με ηρεμούσε και να αγνοώ πλήρως τις θεωρίες τους για τον κόσμο, για τον Θεό κλπ.

Και έτσι άρχισαν όλα, λοιπόν. Ποια ήταν τα άμεσα οφέλη που αισθάνθηκες;

Ησύχασα. Αισθανόμουν ότι κέρδιζα μια ηρεμία και απλότητα που είχα χάσει πριν, ως διανοούμενος. Έπαψε, σιγά – σιγά, αυτή η καθημερινή σύγκρουση με τα προβλήματα που έβαζα εγώ ο ίδιος στον εαυτό μου. Η άσκηση σε αναγκάζει να είσαι τίμιος με τον εαυτό σου, να μην τον εξαπατάς με διανοητικά τεχνάσματα. Άρχισα να βλέπω ποιες είναι οι βαθύτερες ανάγκες μου. Έκανα Γιόγκα για 17 χρόνια, μέχρι που την άφησα εντελώς για χάρη του Τάι Τσι και του Ζεν.


Πώς και πήρες αυτήν την απόφαση, μετά από τόσα χρόνια;

Το 1955, επέστρεψα στην Ελβετία και βρήκα δουλειά στη Λοζάννη, ως διευθυντής σε μια ελληνική εταιρεία. Εργάστηκα εκεί μέχρι το 1980, που γύρισα πια μόνιμα στην Ελλάδα. Το 1967, λοιπόν, όταν ήμουν τριανταεννέα ετών, είδα στον κινηματογράφο το ντοκυμαντέρ «Κίνα» του Αντονιόνι (China / Michelangelo Antonioni). Στην ταινία αυτή υπάρχουν ορισμένες σκηνές με ανθρώπους που κάνουν Τάι Τσι σε διάφορες πόλεις και στην επαρχία της Κίνας. Παρακολουθώντας τους να κινούνται έτσι, εντυπωσιάστηκα πάρα πολύ, μαγεύτηκα θα έλεγα. Μπορούσα να δω ότι δεν ήταν μια απλή κίνηση, ότι υπήρχε ένα βαθύτερο σημείο από όπου αυτή πήγαζε και σκοπός τον οποίο υπηρετούσε. Μου φάνηκε σαν Γιόγκα εν κινήσει, σαν μια ακινησία μέσα στην κίνηση, σαν να κυλάς μέσα στην ενέργεια, με μια συνεχόμενη ροή. Αμέσως αποφάσισα να ασχοληθώ με το Τάι Τσι. Φυσικά, τότε ήταν λίγο δύσκολο να βρεις δάσκαλο Τάι Τσι και έτσι η πρώτη μου εμπειρία με αυτό ήταν το 1968, στη Γενεύη, με δασκάλα την Λιζέλ Ρεμώ, σύζυγο του καθηγητή συγκριτικής θρησκειολογίας, Ζαν Ερμπέρ. Οι δυο τους ταξίδευαν κάθε χρόνο στην Ασία, και η Ρεμώ είχε αρχίσει επίσης από Γιόγκα για να καταλήξει στο Τάι Τσι. Δίδασκε καθημερινά, σε έναν κύκλο φίλων, αποτελούμενο από περίπου 20 άτομα.

Πώς ήταν η διδασκαλία της και ποια φόρμα δίδασκε;

Δίδασκε την παραδοσιακή μεγάλη σειρά της οικογενείας Γιανγκ. Έδινε μεγάλη σημασία στη στάση του σώματος και στο πώς νοιώθουμε την ενέργεια να κυκλοφορεί στο σώμα, ενώ την ενδιέφερε πολύ η σωματική αίσθηση και όχι η αυτοάμυνα. Προχωρούσε στη σειρά πάρα πολύ αργά και κάθε κίνηση την επαναλάμβανε για ώρες. Φανταστείτε ότι το πρώτο μέρος το δίδασκε για έναν χρόνο, το δεύτερο τον επόμενο και το τρίτο μέρος, μαζί με ολόκληρη τη φόρμα, τον τρίτο χρόνο. Ήταν πολύ αυστηρή και απαιτητική.

Τι προσδοκούσες από το Τάι Τσι;

Στο Τάι Τσι, κατ’ αρχάς βρήκα αυτό που έλειπε από τη Γιόγκα, την κίνηση. Η δουλειά μου με υποχρέωνε σε πολλές ώρες καθιστικής και διανοητικής εργασίας, κατά την οποία το σώμα και ο νους μου σφιγγόταν πολύ. Ένοιωθα βαθιά μέσα μου την ανάγκη να κινήσω το σώμα μου. Ανακάλυψα αμέσως ότι το Τάι Τσι με δυνάμωνε πολύ βαθιά, και στο σώμα και στον νου. Η μεγάλη σειρά, μάλιστα, που κάναμε με την Ρεμώ, μου άρεσε πολύ, αφού έχει μια συνέχεια, η οποία με κάνει να αισθάνομαι καλά, διότι όσο περνάει η ώρα συσσωρεύεται η ενέργεια και απαλαίνει η κίνηση, με έναν βαθμό μόνιμο και σταθερό.

Η πρώτη σου δασκάλα είχε επαφή με κάποιον δάσκαλο;

Ναι, έφερνε κάθε χρόνο, από την Αμερική, έναν Κινέζο, τον Τεν-Τσάο, πρώην στρατηγό του Τσανγκ Κάι Τσεκ. Πολύ απλός άνθρωπος, ο οποίος έδειχνε χωρίς να μιλάει, αφού δεν ήξερε καμία γλώσσα εκτός της κινεζικής.

Ποιους άλλους δασκάλους γνώρισες;

Δυο κινέζους δασκάλους, τον Σεν και τον Του. Ο ένας ήταν μάγειρας σε εστιατόριο και ο άλλος διευθυντής ορχήστρας. Αυτοί δέχονταν συνήθως τους αποφοίτους της Ρεμώ. Έδειχναν στον χώρο μιας σχολής Αϊκίντο, κάθε Δευτέρα μεσημέρι, στις 12. Για να πάω στο μάθημα, το έσκαγα από το γραφείο στη Λοζάννη, ολόκληρο ταξίδι. Πολλές φορές σκεφτόμουν να μην πάω στο μάθημα, αφού ήμουν ήδη κουρασμένος από το ταξίδι πριν φτάσω εκεί, αλλά πάντα πήγαινα και στο τέλος του μαθήματος ένοιωθα τόσο καλά που απορούσα με τον εαυτό μου που έκανα τέτοιες σκέψεις. Γνώρισα επίσης και τον Τζια Φου Φενγκ, ο οποίος επίσης ερχόταν από την Αμερική. Από αυτόν έμαθα τη μικρή σειρά. Ήταν διαφορετικός από τον Τεν Τσάο, πολύ αυθόρμητος. Μετέφρασα την απόδοσή του στο Ταό Τε Κινγκ και ήθελα να τον καλέσω στην Ελλάδα αλλά δεν μπόρεσα γιατί εν τω μεταξύ πέθανε.

Είχες δει ζωντανά και τον Κρισναμούρτι;

Ναι (γελώντας). Ήμουν τότε στη Λοζάννη, μεταξύ 1975 – 1980, και ο γιος μου με έπεισε να τον δούμε μαζί. Ήταν ένας πολύ ανεπτυγμένος άνθρωπος.

Γνώρισες και τον Τσουνγκλιάγκ Αλ Χουάνγκ (Chungliang Al Huang), το βιβλίο του οποίου, «Η ουσία του Τάιτζι», επίσης μετέφρασες;

Πολύ πιο μετά. Το βιβλίο του με είχε αγγίξει πολύ και βρήκα την ευκαιρία όταν τον είχε προσκαλέσει η Γουλανδρή σε ένα κέντρο στο Λαγονήσι και πήγα και τον γνώρισα. Τον είδα ξανά άλλες 2-3 φορές.

Τελικά, πώς κατέληξες στις φόρμες που διδάσκεις; Δεν είναι οι παραδοσιακές αλλά οι απλοποιημένες που δημιουργήθηκαν από την κομμουνιστική Κίνα.

Ξεκίνησα με τις παραδοσιακές, αλλά δεν ξέρω για ποιον λόγο αισθανόμουν το σώμα μου να πονάει, ειδικά στη μέση. Όταν πήγα στη Κίνα, είδα ότι ασκούνταν στο Τάι Τσι με άλλον τρόπο, ο οποίος με βοηθούσε πολύ. Έτσι, πήγα στο Πεκίνο, στη σχολή Φυσικής Αγωγής.

Δεν ήθελες να κάνεις παραδοσιακό Τάι Τσι;

Γιατί; Δεν έχουν τόση σημασία οι φόρμες αλλά οι αρχές του Τάι Τσι και αυτές είναι οι ίδιες σε όλες τις φόρμες.

Πόσες φορές πήγες στην Κίνα;

Πέντε φορές. Πρώτη φορά πήγα το 1975 και έκανα και τον γύρο της χώρας. Είδα Τάι Τσι μόνο στον δρόμο, αφού δεν μου επέτρεψαν να πάω σε κάποια σχολή. Γυρνώντας στη Ελβετία, ένας Κινέζος φίλος μου, δημοσιογράφος του Διεθνούς Ραδιοφωνικού Σταθμού του Πεκίνου, με βοήθησε και όταν ξαναπήγα, το 1981, μπόρεσα και μαθήτευσα στη Σχολή Φυσικής Αγωγής του Πεκίνου, όπου έμεινα για δυο εβδομάδες. Εκεί γνώρισα και τον Ιδρυτή τις μεσαίας σειράς των 48 κινήσεων, την οποία την έμαθα από τον ίδιο. Δεν θυμάμαι ακριβώς το όνομά του αλλά τον αποκαλούσαν Ντα Μεν, που θα πει Μεγάλη Πόρτα.

Επίσης, γνώρισα και τον ταοϊστή γιατρό, Χου Μπιν, του οποίου το βιβλίο μετέφρασα στα ελληνικά και τον κάλεσα στην Αθήνα προκειμένου να διδάξει σε σεμινάριο, το 1985. Το 1983 και το 1985 ξαναπήγα στη Κίνα και έμαθα τη φόρμα του σπαθιού. Το τελευταίο μου ταξίδι εκεί έγινε το 1994.

Με το Ζεν πώς ασχολήθηκες;

Το Ζεν το ξεκίνησα παράλληλα με το Τάι Τσι. Η πρακτική του ήσυχου καθίσματος, το Ζα Ζεν όπως λέγεται, με άγγιξε κατευθείαν. Είναι κάτι πάρα πολύ άμεσο, ενώ το Τάι Τσι σε εξελίσσει βαθμιαία. Στην άσκηση κάθεσαι γονατιστός, εντελώς ακίνητος και σιωπηλός και αυτό ήδη από μόνο του είναι πολύ δύσκολο. Όπως και αν αισθάνεσαι εκείνη την ώρα, αν έχεις σκέψεις ή δεν μπορείς να χαλαρώσεις, ωθείς τον εαυτό σου να βρίσκεται στο παρόν. Γίνεσαι απλός, κάθεσαι ήσυχα, αναπνέεις και προσπαθείς να αισθανθείς άνετα με τον εαυτό σου, πράγμα επίσης πολύ δύσκολο. Το ξεκίνησα με τον Κάρλφρηντ Ντυρκχάιμ (Karlfried Graf Durckheim, 24/10/1896 - 28/12/1988), Γερμανό ψυχολόγο και φιλόσοφο, ο οποίος είχε μείνει 10 χρόνια στην Ιαπωνία ως διπλωματικός αντιπρόσωπος του Γερμανικού Υπουργείου Εξωτερικών και έμαθε το Ζα Ζεν σε βουδιστικό μοναστήρι. Επί Χίτλερ ήταν μέλος στο Εκπαιδευτικό Συμβούλιο της Γερμανίας και καθηγητής σε ένα πανεπιστήμιο του Μονάχου. Για να ξεφύγει από το καθεστώς είπε ότι θέλει να μελετήσει τις εκπαιδευτικές μεθόδους της Ιαπωνίας και πρότεινε να τον στείλουν εκεί. Μετά τον πόλεμο, όταν το Τόκιο κατελήφθη από τους Αμερικανούς, φυλακίστηκε για ενάμιση χρόνο στις φύλακες Σουγκάμο. Ο ίδιος θεώρησε πολύ σημαντικό τον χρόνο αυτόν, γιατί του δόθηκε η ευκαιρία να κάνει πολλές ώρες πρακτική στο Ζα Ζεν καθημερινά. Όταν επέστρεψε στη Γερμανία, αρχές του 1950, άνοιξε δική του σχολή το Centre of existential and psychological formation and encounter (Κέντρο Υπαρξιακής & Ψυχολογικής Διαμόρφωσης & Ανάπτυξης). Ο ίδιος έκανε πρακτική στο Ζα Ζεν κάθε πρωί.

Πώς άρχισες την άσκηση μαζί του; Πήγαινες εκεί από την Ελβετία;

Ενθουσιάστηκα με ένα βιβλίο του για το σώμα και την άσκηση του Ζεν και ήρθα σε επαφή μαζί του. Κάποια στιγμή απεσύρθη στο Μαύρο Δάσος, στον Μέλανα Δρυμό, σε ένα χωριό κοντά στη Βόρεια πλευρά της Ελβετίας. Εκεί άρχισε να έρχεται κόσμος και να εξασκούνται μαζί του, στην ψυχανάλυση και στο ήσυχο κάθισμα, Ζα Ζεν. Εκεί πήγαινα και εγώ, για δυο μήνες τον χρόνο και άλλη μια φορά τον χρόνο, που ερχόταν ένας ηγούμενος μοναστηριού από την Ιαπωνία.

Στον Βουδισμό Ζεν υπάρχουν δύο σχολές;

Ναι, η Ρινζάι, που βασίζεται εκτός της πρακτικής εξάσκησης και στα κόαν (προσωπική εργασία με τον νου, κάτω από την καθοδήγηση του εκπαιδευτή) και η Σότο η οποία βασίζεται περισσότερο στην πολύωρη καθημερινή εξάσκηση του Ζα Ζεν και στην απαγγελία των σούτρα. Ο Ντυρκχάιμ, ενώ ακολουθούσε την παράδοση Ρινζάι, δεν χρησιμοποιούσε τα κόαν, είχε απλουστεύσει την άσκηση για τους Ευρωπαίους. Στα ιαπωνικά μοναστήρια ο μαθητευόμενος είναι υποχρεωμένος να μπει για τρία χρόνια εσώκλειστος και να εκπαιδευθεί εντατικά. Όταν κάνεις τέτοια εντατική εκπαίδευση, το Ζα Ζεν μπορεί να γίνει πολύ άγριο. Από τη μια είναι η πολύωρη άσκηση (πολλές ώρες καθιστικός διαλογισμός) και από την άλλη, οι μοναχοί έχουν πολλούς διαφορετικούς τρόπους να σε ταρακουνήσουν διανοητικά, να σε τρομάξουν, ώστε να μην είσαι πνευματικά δύσκαμπτος. Ο Ντυρκχάιμ ακολουθούσε το Ζα Ζεν με τρόπο πολύ απαλό. Τη δεκαετία του ‘80 τον επισκέφτηκα δύο φορές, στη Γερμανία. Το 1988 ετοιμαζόμουν να πάω ξανά, αλλά ήταν στα τελευταία του και πολύ σύντομα έμαθα ότι έφυγε από τη ζωή.

Πώς δέχθηκαν οι Έλληνες το Ζα Ζεν;

Στο Ζα Ζεν το μόνο που έχεις να κάνεις είναι να κάθεσαι σε ακινησία, παρακολουθώντας την αναπνοή σου. Πάντα έβρισκα ότι οι Έλληνες δίνουν πολύ σημασία στις ιδέες και στα λόγια. Με την εμβάθυνση στο Ζα Ζεν βρήκα μια λύση σε αυτό. Όλοι έπρεπε να φέρνουμε την προσοχή μας μέσα μας, στο σώμα και την αναπνοή και όσοι είχαν την υπομονή να το ακολουθήσουν πιστεύω ότι ωφελήθηκαν.

Λοιπόν, άλλαξες εσωτερικά με το Ζεν και το Τάι Τσι. Πες μας περισσότερα γι’ αυτό.

Άλλαξα πραγματικά. Με την άσκηση, σιγά - σιγά ξαναγεννιέσαι από νέα βάση, αλλάζεις τελείως, ξαναπαίρνεις πίσω όλον τον εαυτό σου που τον είχες χάσει κατευθυνόμενος συνεχώς προς τα έξω. Όταν κινείσαι στην καθημερινότητα και κυριεύεσαι από τον θυμό ή τον φόβο χάνεις πολύ ενέργεια, σφίγγεις τον εαυτό σου και γίνεσαι σιγά - σιγά ράκος. Τότε χρειάζεται να συνέλθεις, να ξαναβρείς τον αληθινό σου εαυτό. Αυτό ακριβώς κάνει η άσκηση, σε επαναφέρει, είναι ένα είδος ανάρρωσης.

Τι είναι αυτό που έχει τη μεγαλύτερη σημασία στην άσκηση;

Η αίσθηση της ολότητας. Η προσοχή μέσα σου, η κατάκτηση της απόλυτης ηρεμίας. Αυτό γίνεται με την προσοχή στην αναπνοή, στην κάθε αναπνοή -εισπνοή, εκπνοή- και αυτό είναι σημαντικό και στο Ζα Ζεν και στο Τάι Τσι.

Μίλησες πριν για τους φόβους και τον θυμό. Αυτά φεύγουν με τον καιρό;

Μπορεί να φεύγουν προσωρινά με την άσκηση αλλά μετά ξανάρχονται. Η διαφορά είναι ότι πλέον όλα τα ζεις λίγο πιο βαθιά, με κατανόηση.

Πες μας ένα από τα εμπόδια στην άσκηση.

Ένα εμπόδιο είναι όταν δίνουμε πολλή σημασία στις ιδέες. Όσο αναπτύσσεται το αυθόρμητο, η ιδεολογία σιγά - σιγά καταρρίπτεται. Το θέμα είναι πόσο σταθερός είσαι στην άσκηση, να μην την αφήνεις, να μην την αναβάλλεις.

Με το μαχητικό Τάι Τσι δεν ασχολήθηκες ποτέ;

Όχι. Δεν ξέρω γιατί, αλλά ποτέ δεν με ενδιέφερε αυτό το σκέλος του Τάι Τσι.

Πώς και ποτέ αποφάσισες να έρθεις και να διδάξεις στην Ελλάδα;

Το 1980, την ίδια χρόνια που πέθανε και ο πατέρας μου, γύρισα στη Ελλάδα, παρ’ όλο που πολλοί μου έλεγαν μην γυρίσω, διότι οι Έλληνες δεν θα ασχοληθούν ποτέ με αυτά τα πράγματα. Στη Λοζάννη, κάποιος φίλος από την Ελλάδα μου πρότεινε τον χώρο στο Κολωνάκι, τον οποίο και αγόρασα το 1978, όταν ακόμη ήταν οικοδομή. Τελικά, μπήκα μέσα τον Ιανουάριο του 1980.

Είχες δυσκολίες στη αρχή; Απ’ όσο γνωρίζω το Τάι Τσι ήταν εντελώς άγνωστο τότε.

Πράγματι, αν και είχα ακούσει για μια Ισπανίδα που έκανε κάποια μαθήματα, την οποία όμως δεν γνώρισα ποτέ, το Τάι Τσι ήταν εντελώς άγνωστο. Είχα όμως αρκετή αυτοπεποίθηση ότι γνώριζα πλέον τα βασικά για να τα μεταδώσω. Επίσης, είχα την αίσθηση ότι ήταν αναγκαίο και χρήσιμο για την Ελλάδα. Εν τω μεταξύ, δεν εργαζόμουν πλέον και ήθελα να γυρίσω πίσω.

Αισθανόσουν την ανάγκη να διδάξεις;

Βοηθάει για τη δική σου άσκηση το να διδάξεις.

Πώς ξεκίνησαν, λοιπόν, τα μαθήματα;

Με γνώριζαν ήδη κάποιοι άνθρωποι, αφού είχα μεταφράσει το Ταό Τε Κινγκ, την «Άσκηση του Κορμιού», του Ντυρκχάιμ, καθώς και το Τάι Τσι Τσουάν -του Ιάπωνα Γιανγκ Μινγκ Σι. Όταν βγήκε και το βιβλίο με τη μικρή σειρά του Τάι Τσι από τον Πύρινο Κόσμο, το 1982, υπήρξε μεγάλη ανταπόκριση και άρχισε να έρχεται πολύς κόσμος στη σχολή. Μετά πήραν έναν ρυθμό τα πράγματα. Στις αρχές, ο κόσμος ήταν πολύ των σκέψεων και των ιδεών αλλά υπήρχε και πολύ ενδιαφέρον για μάθηση και αυτό μου έκανε εντύπωση. Το 1980 έδειχνα Τάι Τσι για δέκα περίπου ώρες την ημέρα, συν δύο ώρες Ζα Ζεν. Τώρα έχω περιορίσει την άσκηση σε μια - δυο ώρες την ημέρα, μετά και από ένα ατύχημα που είχα. Βλέπετε είμαι πλέον και 78 ετών.

Διοργάνωσες και αρκετά σεμινάρια, προσκαλώντας άλλους δάσκαλους.

Ναι, πέρασαν αρκετοί ξένοι δάσκαλοι από τη σχολή. Είναι πάντα ενδιαφέρον να μαθαίνεις και να ανταλλάσσεις εμπειρίες.

Οι μαθητές που πέρασαν από εδώ ήταν πολλοί;

Παλιά ήταν πολύς ο κόσμος εδώ. Τώρα πια, όμως, δεν είναι έτσι. Σιγά - σιγά οι μαθητές γίνονται όλο και πιο λίγοι, μέχρι η σχολή να σβήσει εντελώς.

Αλήθεια, τι θα γίνει η σχολή μετά από σένα; Θα τη συνεχίσουν κάποιοι;

Ήδη έχει αραιώσει ο κόσμος και ο χώρος που βλέπεις δεν ανήκει σε μένα αλλά στα παιδιά μου. Από τότε που τον αγόρασα τον είχα γράψει στο όνομα των παιδιών μου. Τώρα τι θα τον κάνουν …δεν ξέρω. Όσο για τους μαθητές που βγήκαν από εδώ, ο καθένας θα πάρει τον δρόμο του. Έτσι είναι η ζωή.

Διάφορες συμπάθειες και αντιπάθειες στο πρόσωπό σου, από μαθητές όλα αυτά τα χρόνια, πώς τα αντιμετώπισες;

Δεν δίνω σημασία σε τέτοια πράγματα. Να δείξω οτιδήποτε πάνω στην άσκηση, ναι. Άλλα πράγματα εκτός μαθήματος δεν με ενδιαφέρουν και δεν ασχολούμαι.

Ποιο είναι το κύριο χαρακτηριστικό στην άσκηση;

Η προσοχή στη αναπνοή και η συνειδητοποίηση ότι δεν έχεις να φτάσεις πουθενά. Το ταξίδι μάς φέρνει τελικά μέσα μας, εκεί που ήδη είμαστε και απλώς πρέπει να το αποδεχτούμε.

Η ηλικία έχει σημασία στην άσκηση;

Όχι, αλλά όσο πιο νωρίς το αρχίσεις, τόσο καλύτερα είναι.

Τι έχεις να πεις σε κάποιον που έρχεται για πρώτη φορά στο Τάι Τσι και στο Ζα Ζεν;

Να δοκιμάσει, και αν του αρέσει, τότε του ταιριάζει, αν δεν του αρέσει, τότε δεν του ταιριάζει. Το Τάι Τσι με την πρώτη ματιά το ερωτεύεσαι, σε μαγεύει και τότε το ακολουθείς για πάντα. Αλλιώς, ίσως δεν κάνει για σένα.

Υπάρχει κάποιο σημείο που δεν χρειάζεται πια το Τάι Τσι;

Ίσως να μπορεί να φτάσει κανείς στο σημείο να μην το χρειάζεται, αλλά εγώ δεν έχω φτάσει εκεί και έτσι δεν μπορώ να σας πω.

Τι κάνεις με τα πάθη ή τις αδυναμίες σου;

Δεν χωρίζω πια τα πράγματα σε κατηγορίες, χαρακτηρίζοντάς τα καλά ή κακά, ελαττώματα ή προτερήματα. Δεν μπαίνω σε αυτήν τη διαδικασία. Απλώς, κατά την εξέλιξη των πράξεών μου προσπαθώ να είμαι παρών, να τις παρατηρώ και να εμβαθύνω. Τίποτα παραπάνω. Ό,τι δεν μου κάνει, σιγά - σιγά μένει πίσω από μόνο του. Παραδείγματος χάριν, πριν χρόνια θύμωνα με ό,τι δεν συμφωνεί με τις ιδέες μου, με τις αρχές μου, τώρα όχι πια. Παλιά το παραμικρό με έκανε να βράζω, να πετάγομαι στον αέρα, τώρα δεν το έχω αυτό, και αυτή η αλλαγή έγινε από μόνη της, με την άσκηση.

Μήπως είναι και το πέρασμα του χρόνου;

Φυσικά είναι και αυτό, αν και υπάρχουν και οργισμένοι γέροι. Το σημαντικό, όμως, είναι μια κατεύθυνση που παίρνεις στη συμπεριφορά σου, η οποία σε οδηγεί προς τα εκεί. Είναι μέσα από μια ισορροπία που την αποκτάς και εκφράζεται μέσα από σένα. Αν είσαι σταθερός μέσα σου, το βγάζεις και προς τα έξω.

Ποια είναι η στάση σου απέναντι στον θάνατο;

Δεν με ενδιαφέρει ο θάνατος, δεν με τρομάζει.

Δηλαδή, πώς αισθάνεσαι;

Ότι είναι μια δυνατότητα, κάθε επόμενη στιγμή μπορεί να πεθάνω. Τη στιγμή που ζεις, να τη ζεις όμορφα, αυτό είναι η ζωή.

Θέλει εκτίμηση η ζωή;

Ναι, γιατί και το άσχημο μπορεί να το δεις από την όμορφη πλευρά του. Οτιδήποτε συμβαίνει μπορείς να το δεις είτε σαν όμορφο είτε σαν άσχημο.

Δηλαδή, μια ελεύθερη επιλογή είναι;

Είναι η σκοπιά από την οποία βλέπεις τα πράγματα.

Πώς ένοιωσες όταν πέθανε η μητέρα σου; Σε ρωτάω γιατί ήσουν πολύ δεμένος μαζί της.

Έφυγε το 2002. Όσο ζούσε ήταν όμορφα και όταν πέθανε υπήρχε ένα κενό, μου έλειψε. Με την πάροδο του χρόνου πέρασε αυτό το κενό, όπως όλα τα πράγματα εξ άλλου.

Νοιώθεις ευγνωμοσύνη για τη ζωή;

Δεν έχω κάποια παράπονα, αλλά ούτε νιώθω πως πρέπει να αρχίσω να την υμνώ. Τη σέβομαι όμως. Αν πάψει το σέβας, τότε καταρρακώνεσαι.

Σεβασμός σε αυτό που συμβαίνει δηλαδή;

Σε αυτό που είμαστε, σε αυτό που κάνουμε, σε αυτό που κάνουν οι άλλοι. Το σέβας είναι μια εσωτερική αίσθηση, η οποία ξεκινάει από το να σέβεσαι τον εαυτό σου και τους άλλους.

Η άσκηση βοηθάει σε αυτό;

Ο σεβασμός υπήρχε πάντα. Τα παιδιά τον έχουν, όλος ο κόσμος τον έχει από τη φύση του. Η άσκηση τον εμβαθύνει φυσικά πιο πολύ αλλά το βασικό είναι να ακολουθούμε τη φύση μας, να παρατηρούμε τα πράγματα από ουδέτερη θέση, χωρίς να τα αναλύουμε. Ό,τι με σπρώχνει, με σπρώχνει και εγώ το ακολουθώ, χωρίς να έχω τίποτα παραπάνω σαν κίνητρο. Αν δω κάτι που δεν μου αρέσει, το αποφεύγω. Όσοι ασκούνται έχουν σέβας.

Ε, όχι και όλοι… Μερικοί παρασύρονται από αλλά πράγματα και δεν είναι τόσο αρνάκια.

Μερικοί κολλάνε στη φήμη τους και φοβούνται μη γίνουν ρεζίλι (γέλια). Με την ιδέα ότι κάποιος είσαι, την παθαίνεις (γέλια).

Είναι θέμα προτεραιοτήτων. Αν έχεις άλλες προτεραιότητες, τότε ακολουθείς αυτές, αν θες να εμβαθύνεις, θα πρέπει να έχει σέβας για τα πάντα.

Αν άλλαζες κάτι από τη ζωή σου τι θα άλλαζες;

Αυτό είναι κάτι που δεν το σκέφτομαι. Αν έρθει μια αλλαγή, ωραία, την ακολουθώ.

Πέτρο, σε ευχαριστούμε πάρα πολύ για όλα.

Κι εγώ σας ευχαριστώ. Είστε πάντα ευπσρόσδεκτοι.



ΒΙΒΛΙΑ ΠΕΤΡΟΥ ΚΟΥΡΟΠΟΥΛΟΥ

ΔΙΚΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΑ
Eπίσκεψη στην Kίνα, εκδόσεις Κέδρος (1976)
Ανασκόπηση της Κατεύθυνσης της Αναπνοής, εκδόσεις Fagotto (1991)
Κηρύκειο, η Ωραία Τέχνη της Ύπαρξης, εκδόσεις Fagotto (1993)
26 Ασκήσεις στη Σιγή και Ακινησία, εκδόσεις Fagotto (1997)

ΜΕΤΑΦΡΑΣΕΙΣ
Ταό Τε Κινγκ, Λάο Τσε, εκδόσεις Κέδρος (1978)
Εικονογραφημένο Τάι Τζι Σουάν, Γιανγκ Μινγκ Σι, εκδόσεις Κέδρος (1980)
Η Άσκηση του Κορμιού, Κάρφληρντ Ντυρκχάιμ, εκδόσεις Κέδρος (1980)
Απλοποιημένο Ται Τσι Τσουάν, εκδόσεις Πύρινος Κόσμος (1982)
Η Άσκηση της Αναπνοής, Χου Μπιν, εκδόσεις Κέδρος (1983)
Η Ουσία του Ταϊτζί, Τσουνγκλιάνγκ Αλ Χουάνγκ, εκδόσεις Πύρινος Κόσμος (1987)
Η Άσκηση του Ζεν, εκδόσεις Καλέντης (1995)
Ταό Τε Κινγκ, Λάο Τσε, εκδόσεις Fagotto (1996)



Το παρόν δημοσιεύθηκε στο τεύχος 61 του περιοδικού «Μονοπάτι για τις Πολεμικές Τέχνες»

πηγή: alkimachon.gr

Σάββατο, 17 Απριλίου 2010

Ν. Τσούκαλης: Η ηγεσία του ΣΥΝ προχωρά με εξαιρετικά βραδείς ρυθμούς στην συμπόρευση με τους Οικολόγους Πράσινους

ομιλία στην εκδήλωση διαλόγου "Αριστερά και Οικολογία" της ανανεωτικής πτέρυγας του Συνασπισμού



Ι.-

Η Πλανητική οικολογική κρίση είναι κατά τους περισσότερους η μεγαλύτερη απειλή που έχει αντιμετωπίσει μέχρι τώρα η ανθρωπότητα.

Είμαστε αντιμέτωποι, αν δεν αλλάξουμε πορεία, με το ορατό ενδεχόμενο να καταστεί ο πλανήτης μη βιώσιμος για τα περισσότερα είδη που ζουν σήμερα.

Η κοινωνία είναι πιο αποπροσανατολισμένη, συγχυσμένη και απογοητευμένη από όσο ίσως έχει υπάρξει εδώ και δεκαετίες.

Συγχρόνως η πανεπιστημιακή κοινότητα, οι επιτροπές και οι παγκόσμιοι οργανισμοί δεν έχουν απευθείας επαφή με τους πληθυσμούς.

Αυτή την αρμοδιότητα, ευθύνη έχει η πολιτική/οί και στη συγκεκριμένη περίπτωση η Αριστερά.

Να μετατρέψει δηλαδή τις πιο πάνω μακρινές, γενικές και θολές έννοιες σε πραγματική και συγκεκριμένη πολιτική.

Προβάλλοντας στον πολίτη τις καθημερινές επιπτώσεις.

Αν πιστεύουμε ότι η κλιματική αλλαγή είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος και η πιο σημαντική απειλή για τα δάση μας, τη βιοποικιλότητά μας και τις θάλασσες μας τότε ΕΜΕΙΣ οι ίδιοι, η σύγχρονη ανανεωτική, μεταρρυθμιστική, οικολογική ΑΡΙΣΤΕΡΑ είμαστε υποχρεωμένοι να προτείνουμε τις αλλαγές για τις οποίες θα αγωνιστούμε.

Το «ομοούσιον της ανάπτυξης», απαιτεί τη διαμόρφωση νέων, ενιαίων «κριτηρίων αειφορίας», με την εισαγωγή και ενσωμάτωση νέων ποιοτικών στοιχείων που δεν αποκαθιστούν, ή δεν περιορίζουν απλώς τις ζημιές στο περιβάλλον, αλλά θα εντάσσουν την παράμετρο του περιβάλλοντος στον ενιαίο αναπτυξιακό σχεδιασμό. Δηλαδή, θα φέρνουν σε ισότιμη θέση το φυσικό, δωρεάν μέχρι τώρα, αγαθό του περιβάλλοντος, είτε ως πόρο, είτε ως φυσική δυνατότητα, είτε και ως αισθητική αξία.

ΙΙ.-

Ο ΣYN και η Ανανεωτική αριστερά έχει μακρά παράδοση στο χώρο της πολιτικής οικολογίας. Η άσκηση ουσιαστικής περιβαλλοντικής πολιτικής, η πρόταση συγκεκριμένων μέτρων και πολιτικών, η ανάδειξη των σημαντικότερων περιβαλλοντικών προβλημάτων στην Ελλάδα και την Ευρώπη, αποτέλεσαν διαχρονικά σήμα κατατεθέν για το κόμμα μας. Στη συνείδηση εκατοντάδων χιλιάδων πολιτών ο ΣYN ταυτίζεται με την πολιτική οικολογία.

Η ενσωμάτωση στον πυρήνα της συγκρότησης της ανανεωτική αριστεράς ότι Αριστερά και Οικολογία δεν είναι πλέον δυνατό να λειτουργήσουν χωριστά ως δυνάμεις σφαιρικού μετασχηματισμού.

Σήμερα όμως φαίνεται ότι την κληρονομιά, που μας άφησαν πρωτοπόρα στελέχη του πολιτικού μας χώρου και της οικολογίας, την αποποιούμαστε μη αντέχοντάς την.

Το κόμμα μας έχει χάσει το συγκριτικό του πλεονέκτημα, όχι τόσο γιατί βρίσκονται στην πολιτική αρένα οι Οικολόγοι -Πράσινοι ούτε γιατί τα περισσότερα πολιτικά κόμματα έχουν βάψει πράσινη την πρόσοψή τους, αλλά γιατί το δικό μας κόμμα στο εσωτερικό του, περιβαλλοντικά είναι πιο άδειο από ποτέ.

Εκεί που κάποτε υπήρχαν πραγματικά ριζοσπαστικές προτάσεις και μέτρα –προτάσεις που άλλοι πολιτικοί σχηματισμοί θα κατανοούσαν χρόνια μετά- σήμερα υπάρχουν γενικόλογοι, κενοί και σε κάποιες περιπτώσεις στείροι αφορισμοί.

Μας ελέγχει και μας καθοδηγεί ένα φοβικό σύνδρομο.

Φοβόμαστε να προτείνουμε πραγματικά «πράσινα» μέτρα και πολιτικές και προτιμάμε να κρυβόμαστε πίσω από φθηνά και εύκολα συνθήματα.

ΙΙΙ.-

Η Εισήγησή μας προς το Συνέδριο προτείνει την αναβάθμιση του αιτήματος για ένα νέο αναπτυξιακό πρότυπο με διεύρυνση της παραγωγικής βάσης, πράσινη-οικολογική ανασυγκρότηση της οικονομίας σε προεξάρχουσα θέση σε μια πρόταση της αριστεράς. Ο ΣΥΝ οφείλει να προβάλλει το αίτημα ενός προτύπου ανάπτυξης, με γνώμονα την προστασία του περιβάλλοντος και την αειφορία για την παραγωγική αναδιάρθρωση της χώρας μας, με διεύρυνση της απασχόλησης και της κοινωνικής συνοχής. Οι στοχεύσεις και οι πολιτικές-μέτρα θα βρίσκονται στον αντίποδα της επιτάχυνσης της απελευθέρωσης των αγορών και της έντασης των ιδιωτικοποιήσεων.

Αυτό πρέπει να αποσκοπεί:

Στην ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής διάστασης σε όλες τις πολιτικές και την αειφορία ως βασικό κριτήριο των επιλογών σε όλους τους τομείς, στη γεωργία, τη βιομηχανία, τον τουρισμό, την ενέργεια και εν γένει στις υπηρεσίες.

Στην κοινωνία και την οικονομία της γνώσης και της τεχνολογίας σε συνθήκες προϊούσας διεθνοποίησης. Στην ολόπλευρη σύγκλιση με την Ε.Ε.

Στη διασφάλιση κοινωνικού κράτους γενικής εφαρμογής, με αναδιανομή του εισοδήματος, με καταπολέμηση της ανεργίας στην κατεύθυνση της πλήρους απασχόλησης, με διαρκή βελτίωση της κοινωνικής προστασίας, ασφάλειας, υγείας και διαβίωσης, καθώς και με επέκταση της πρόσβασης σε βασικά δημόσια αγαθά.

Η μεγάλη ανάγκη της εσωτερίκευσης του περιβαλλοντικού κόστους μπορεί να αποτελέσει ένα ισχυρό εργαλείο για μια νέα φάση στις προσεγγίσεις πολλών σύγχρονων αναπτυξιακών διλημμάτων και να αποκαταστήσει πολλές από τις στρεβλώσεις, που η κυρίαρχη «οικονομοκρατούμενη» λογική επέβαλε στην αξιολόγηση των αναπτυξιακών προγραμμάτων και σχεδιασμών.

IV.-

Γενικότερα στην Αλληλεγγύη στις επόμενες γενιές που απαιτεί: την «ενεργειακή λιτότητα» με ανάπτυξη ήπιων, ανανεώσιμων πηγών και καταστολή της κατανάλωσης ορυκτών ενεργειακών πόρων με κάθε πρόσφορο τρόπο, την αποτελεσματική προστασία του φυσικού περιβάλλοντος με προστατευόμενες περιοχές, ακτές και δάση, με διαχείριση των νερών ως φυσικό πόρο σε ανεπάρκεια, με χωρικά δίκαιη διαχείριση απορριμμάτων και αποβλήτων, με δεσμευτικό χωροταξικό και πολεοδομικό σχεδιασμό και κατάργηση της εκτός σχεδίου δόμησης, την κατάργηση της γενετικής βιομηχανίας, τα μέτρα προειδοποίησης και πρόληψης από τις φυσικές και ανθρωπογενείς καταστροφές.

Τη βαθιά τομή στο χώρο του δημόσιου τομέα, με δημόσια διοίκηση που θα μετατραπεί από τροχοπέδη κάθε παραγωγικής προσπάθειας σε αποφασιστικό αρωγό της και με νέο ρόλο των απαραίτητων δημόσιων επιχειρήσεων.

Την κοινωνικά δίκαιη και περιβαλλοντικά ισορροπημένη περιφερειακή ανάπτυξη, με αποκέντρωση και αυτοδιοίκηση, την αιρετή περιφέρεια και λιγότερους δήμους για να είναι ισχυροί, με την διεύρυνση του ρυθμιστικού και οικονομικού τους ρόλου με ιδιαί-τερη συμβολή τους στην ανάπτυξη της «κοινωνικής οικονομίας».

V.-

ΕΙΔΙΚΟΤΕΡΑ

Η περιβαλλοντική κρίση και η κλιματική αλλαγή. 10 σημεία.

Στο πλαίσιο των κοινών αλλά διαφοροποιημένων ευθυνών, οφείλουμε, να προβάλλουμε και να διεκδικήσουμε ώστε η χώρα μας να δεσμευτεί ότι θα προβάλλει και θα στηρίξει σε μια συμφωνία για το κλίμα, στο Μεξικό πλέον, τα ακόλουθα δέκα σημεία:

1. ενός νομικά δεσμευτικού πλαισίου,

2. Κορύφωση των παγκόσμιων εκπομπών το αργότερο έως το 2015 και ταχύτατη μείωση στη συνέχεια,

3. Δέσμευση των ανεπτυγμένων κρατών για μειώσεις των εκπομπών

4. Συμφωνία των αναπτυσσόμενων χωρών να αναλάβουν δράσεις

5. Δέσμευση για μηδενικές εκπομπές από την αποδάσωση

6. Δέσμευση για δημόσια χρηματοδότηση των ανεπτυγμένων κρατών προς τις αναπτυσσόμενες,

7. Δημιουργία πλαισίου για την προσαρμογή των χωρών στις επιπτώσεις της αλλαγής του κλίματος

8. Δημιουργία μηχανισμού για την τεχνολογική συνεργασία των κρατών 9. Δημιουργία ενός νέου διοικητικού σχήματος, υπό την αιγίδα της UNFCCC, που θα συντονίζει τις δράσεις των κρατών,

10. Δέσμευση για σημαντική μείωση των εκπομπών από τη ναυτιλία και τις αερομεταφορές

Τα παραπάνω δεν είναι μερικά ακόμα ευχολόγια. Είναι οι απαραίτητες συνθήκες που πρέπει να διαμορφωθούν στον οδικό χάρτη της μείωσης των εκπομπών. Είναι οι απαραίτητες προϋποθέσεις για την σωτηρία των επόμενων γενεών.

.

VI.-

ΠΙΟ ΕΙΔΙΚΑ

Ο ΣΥΝ οφείλει να αναδείξει τον τομέα των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας(ΑΠΕ) ως τομέα πρωταρχικής επιλογής στήριξης και δημόσιας παρέμβασης η προώθηση μέτρων εξοικονόμησης και ορθολογικής χρήσης της ενέργειας..

• Αιολικά πάρκα 6.000-9.000 ΜW.

• Φωτοβολταϊκά συστήματα 1.000 MW.

• Μικρά ΥΗΕ 450 MW.

• Γεωθερμικές μονάδες 150 MW.

• Μονάδες βιομάζας 300 MW.

Οι αναγκαίες επενδύσεις είναι της τάξης των 3,0 δις. € ανά έτος για όλη την περίοδο μέχρι το 2020 και οι οποίες, εφ΄ όσον υλοποιηθούν αναμένεται να δημιουργήσουν συνολικά 100.000 νέες θέσεις εργασίας.

Εξοικονόμηση ενέργειας

Δεύτερος βασικός άξονας άμεσης προτεραιότητας για την επίτευξη των στόχων του Ενεργειακού και Κλιματικού Πακέτου της ΕΕ στην Ελλάδα αποτελεί η προώθηση μέτρων εξοικονόμησης και ορθολογικής χρήσης της ενέργειας.

- Η επικαιροποίηση του θεσμικού πλαισίου, η ενεργοποίηση επιτέλους της Κοινοτικής Οδηγίας 2002/91/ΕΚ για την ενεργειακή συμπεριφορά των κτιρίων,.

- Η χρήση κατάλληλα σχεδιασμένων οικονομικών κινήτρων για την προώθηση τεχνολογιών εξοικονόμησης ενέργειας

- Η επιβολή πράσινων φόρων για όλους της καταναλωτές που δεν χρησιμοποιούν ορθολογικά την ενέργεια,

- Η ανάπτυξη πράσινων υποδομών στον τομέα των μεταφορών,

- Η εκπαίδευση και ενημέρωση των πολιτών

VII.-

6. Προς διαφορετική συμμαχική στόχευση: Οικολόγοι –Πράσινοι. Ανοικτοί σε δυνάμεις της Αριστεράς

Η ανάγκη στρατηγικής σύμπλευσης με τον οικολογικό χώρο προκύπτει, πρωτίστως, από το γεγονός ότι τα περιβαλλοντικά προβλήματα ξεπερνούν πλέον τα στενά κλαδικά τους πλαίσια και αποκτούν τη σημασία της καθολικής οπτικής στην αναπτυξιακή προοπτική. Τώρα που το πρόβλημα της κλιματικής αλλαγής γίνεται ομπρέλα και συμπυκνώνει το συνολικό αναπτυξιακό αδιέξοδο του πλανήτη στην εποχή της παγκοσμιοποίησης και της μεγάλης οικονομικής κρίσης.

Αυτήν την πραγματικότητα καλείται να προσεγγίσει και να διαχειριστεί μια πολιτική με όρους πράσινης αριστεράς.

Ο ΣΥΝ οφείλει να προσβλέπει σε μια συνάντηση της Αριστεράς με την οικολογία, ως μια κεντρική επιλογή, συναρθρώνοντας τις προτεραιότητες της κοινωνικής κριτικής με τις περιβαλλοντικές ευαισθησίες.

Σε πολιτικό επίπεδο, ο ΣΥΝ πρέπει να αναζητήσει, σε ισότιμη βάση, δυνατότητες συνεργασίας με τους Οικολόγους- Πράσινους, αξιοποιώντας και την αρνητική εμπειρία από τη μη προώθηση της εκλογικής συνεργασίας σε προηγούμενης εκλογικές αναμετρήσεις.

Η πρόταση αυτή είχε διατυπωθεί έγκαιρα στα καθοδηγητικά όργανα του ΣΥΝ και δεν έγινε αποδεκτή στο 5ο Συνέδριο του κόμματος. Εάν είχε υιοθετηθεί θα υπήρχαν πολλαπλασιαστικά, πιο εντυπωσιακά, αποτελέσματα στην πρόσφατη εκλογική αναμέτρηση και μια ευρύτερη αλλαγή του πολιτικού τοπίου.

Σε αυτή τη κατεύθυνση, πρέπει στη παρούσα φάση με ανοικτές διαδικασίες, να επιδιωχθεί διάλογος για συγκεκριμένα ζητήματα και παραπέρα προσέγγιση και συνεργασία στο μέγιστο δυνατό βαθμό. Οι αυτοδιοίκητες εκλογές του Νοεμβρίου του 2010 πρέπει να διαμορφώσουν όρους ευρύτερης συνεργασίας και σύγκλισης των δύο χώρων.

Τα οξύτατα προβλήματα της συγκυρίας και η αίσθηση της ευθύνης επιβάλλουν τη συνάντηση, με όρους ισοτιμίας και αυτονομίας, δύο χώρων με διαφορετικές μέχρι σήμερα στρατηγικές ιεραρχήσεις και προτεραιότητες.

Η υποβάθμιση του περιβάλλοντος και η κοινωνική οπισθοδρόμηση συμβαδίζουν αποτελώντας τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος.

Είναι η ώρα να ξεκινήσει ο διάλογος και οι κοινές δράσεις με τους Οικολόγους -Πράσινους και με όλες τις δυνάμεις της αριστεράς και της οικολογίας που θεωρούν αναγκαία και επιθυμούν μια τέτοια συνάντηση, που θα προχωρήσει τη συμπόρευση αριστεράς και οικολογίας πέρα από την απαραίτητη υπεράσπιση των ελεύθερων χώρων, του πρασίνου και της ποιότητας ζωής στις πόλεις, προς ένα συνολικό αναπροσανατολισμό του παραγωγικού και αναπτυξιακού μοντέλου με βάση τις αρχές της αειφορίας και της κοινωνικής δικαιοσύνης.

Θέλουμε να προωθήσουμε στην Ελλάδα ένα σύνολο μεταρρυθμίσεων που αποβλέπουν στο μετασχηματισμό του σημερινού στρεβλού, αντικοινωνικού και ξεπερασμένου μοντέλου ανάπτυξης, πέρα από την απλή κατάργηση ή αναθεώρηση συντηρητικών διευθετήσεων που επέβαλε με την αυτοδυναμία της η κυβέρνηση της Ν.Δ. και εν πολλοίς υιοθέτησε και το ΠΑ-ΣΟΚ.

Θα είναι εξαιρετικά θετικό αν κατορθώσουμε με την κοινή μας δράση να επηρεάσουμε τη δημόσια συζήτηση για να έλθουν στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος ουσιαστικά θέματα που αφορούν το περιβάλλον και τους εργαζόμενους, ιδίως σήμερα όπου το εγχώριο εύρος και βάθος της οικονομικής κρίσης επικεντρώνουν την πολιτική ατζέντα αποκλειστικά σε αυτήν.

Η ανάγκη για απεμπλοκή του ΣΥΝ από τον ΣΥΡΙΖΑ απαιτεί ένα νέο πολιτικό σχέδιο συνάντησης και συνεργασίας με τον χώρο των Οικολόγων –Πρασίνων στην κατεύθυνση μιας γενικότερης αναδιάταξης της Αριστεράς και της Οικολογίας.

Η Ανανεωτική Πτέρυγα θεωρεί ότι η ηγεσία του ΣΥΝ προχωρά με εξαιρετικά βραδείς ρυθμούς στην συμπόρευση με τους Οικολόγους –Πράσινους ενώ χρειάζονται πιο τολμηρά βήματα στη προοπτική των επερχόμενων αυτοδιοικητικών εκλογών.

Πέμπτη, 15 Απριλίου 2010

Το αίμα μας δεν θα χυθεί για τα σκουπίδια σας


Καθόλου δεν με ενδιαφέρει αν θα υπάρξει ή όχι πειστική "ανάληψη ευθύνης" για τις "παράπλευρες απώλειες" στα Πατήσια, όπου ένας 15χρονος Αφγανός
δολοφονήθηκε, η μικρότερη αδελφή του βρίσκεται μπροστά στον κίνδυνο να τυφλωθεί, η μητέρα τους τραυματίστηκε και συνολικά μία οικογένεια διαλύθηκε, αναζητώντας μετά το ξερίζωμα από τη χώρα της τη δική της Ιθάκη στην "ασφαλή" και "φιλόξενη" Δύση!

Από παρόμοιες τραγωδίες, κανείς ποτέ δεν επιστρέφει "ο ίδιος" την επόμενη ημέρα και τα βήματα στην καθημερινότητα πλέον είναι τόσο βαριά όσο η "αγκαλιά" του θανάτου στο παιδί σου και το αδέρφι σου!

Δεν με ενδιαφέρει που από τα πολλά πτώματα που σαπίζουν στον χώρο της βιαιολαγνείας και του μηδενισμού θα υπογράψει κάτω από το φονικό, ούτε θα κρατήσω "στάση αναμονής" (δεν το έκανα ποτέ αυτό το λάθος, δεν θα το κάνω πολύ περισσότερο τώρα), που απλώνει παντού σιωπή και συνενοχή, για να τοποθετηθώ με όλη μου την απέχθεια και το μίσος για τα ανεύθυνα σκουπίδια του δυναμίτη από τον κάδο - φέρετρο της όποιας φασίζουσας "πρωτοπορίας"! Γιατί είναι γνωστό πως η επιλεκτική στάση στην κτηνώδη απόλυτη βία και στο μακελειό της ανθρώπινης ζωής μόνο αναρχική και αντιεξουσιαστική στάση δεν είναι.

Δεν με ενδιαφέρει ποιος άψυχος, δειλός και ανεγκέφαλος επιμένει μέρες να κρύβεται πίσω από αυτό το έγκλημα, δεν θα με καθορίσει το "χρώμα", η σημαία, οι "απόψεις", τα "κίνητρα", οι "προθέσεις" ή οι δικαιολογίες της "επιχειρησιακής" του βλακείας, αφού κάθε μορφής μιλιταριστικές πρακτικές είναι αντικοινωνικές, φασιστικές και εχθρικές για τον αναρχισμό, για το κίνημα οργάνωσης ενός άλλου κόσμου, που δεν θα έχει διαμελισμένους ανθρώπους από την πείνα, τη φτώχεια, την προσφυγιά, τους πολέμους, τον ρατσισμό, την εκμετάλλευση και την αλληλοεξόντωση!

Δεν περιμένω την "απολογία" ή την "αιτιολογία" της όποιας ένοπλης "κουλτούρας", δεν με αφορούν ως "προϋπόθεση" και "συνθήκη" για να προχωρήσω στην καταδίκη αυτής της κτηνωδίας.

Δεν ενδιαφέρει την οργή μου αν τα θύματα ήταν ή όχι μετανάστες, μπορεί να ήταν ο εργαζόμενος στα σκουπίδια, η καθαρίστρια στις σκάλες, ένας άστεγος, ένας χρήστης ναρκωτικών, ένας από εμάς, ένας από όλους τους άλλους...

Η αλληλεγγύη και η έμπρακτη συμπαράσταση στην οικογένεια Νατζάφι από το Αφγανιστάν είναι η ίδια μας η ιδέα, ο στόχος, η ηθική, τα θεμέλια για την παγκόσμια κοινότητα, όπου το "εγώ" και η αποξένωση θα έχει ανατραπεί από το "εμείς" και τη συλλογικότητα!

Είναι ταυτόχρονα η άρνηση και η αντίστασή μας σε κάθε εξουσία που "παίζει" στις βόμβες, στα όπλα και στις σφαίρες της την ανθρώπινη ύπαρξη, είναι η άρνηση σε κάθε σκουπίδι εξουσιαστή, "σωτήρα", "εκπρόσωπο", "διαμεσολαβητή" που έχει ως μόνη "γλώσσα" τη βαρβαρότητα, την εκδίκηση και τον τρόμο.

ΟΧΙ και ξανά ΟΧΙ στον αυτοσκοπό και στην εξουσία της βίας.

Παναγιώτης Παπαδόπουλος (Κάιν)

μεμονωμένο άτομο από το ελευθεριακό κίνημα

Η ΑΥΓΗ, 14/4/10


Τρίτη, 13 Απριλίου 2010

Ο ρόλος της βιολογικής γεωργίας στο σύγχρονο σύστημα παραγωγής - κατανάλωσης



του Θοδωρή Δάντση*

1. Εισαγωγή

Τα τελευταία χρόνια, παρατηρείται σημαντική στροφή του γεωργικού τομέα στη βιολογική γεωργία. Ενώ η βιολογική γεωργία αντιπροσωπεύει μόλις το 4% της συνολικής καλλιεργούμενης γης στην Ευρώπη των 25, παρουσιάζει ένα έντονο ενδιαφέρον λόγω της δυναμικής που έχει στη σφαίρα της παραγωγής και της κατανάλωσης. Στην Ελλάδα, η καλλιέργεια βιολογικών εκτάσεων παρουσιάζει σημαντική αυξητική τάση (σχεδόν τετραπλασιάστηκε στο διάστημα 2000-2006) και το 2007 το 7,2% των συνολικά καλλιεργούμενων εκτάσεων καλλιεργούνταν βιολογικά.
Η ανάπτυξη όμως της βιολογικής γεωργίας άνοιξε ένα διάλογο μεταξύ διάφορων κοινωνικών ομάδων σχετικά με τη σημασία αυτής της ανάπτυξης στο πλαίσιο του σύγχρονου παραγωγικού συστήματος. Ο διάλογος αυτός αναδεικνύει ποικίλα ζητήματα σχετικά με τη διαχείριση του γεωργικού συστήματος παραγωγής στο σημερινό οικονομικό σύστημα, αλλά και τη σχέση που αναπτύσσει με το κοινωνικοοικονομικό και φυσικό περιβάλλον. Η σχέση του παραγωγού με την αγροβιομηχανία, η σχέση γεωργίας-περιβάλλοντος, η σχέση παραγωγού-καταναλωτή είναι μερικά από τα ζητήματα που έχουν τεθεί στο τραπέζι του διαλόγου.
Το παρόν άρθρο εξετάζει τη δυνατότητα της βιολογικής γεωργίας να απεμπλακεί από το σημερινό σύστημα παραγωγής-κατανάλωσης και να οδηγήσει σε ένα νέο πρότυπο παραγωγής-κατανάλωσης, λαμβάνοντας όμως υπόψη τις σημερινές συνθήκες του καπιταλιστικού συστήματος παραγωγής.

2. Χημική-εντατική γεωργία:

Συνθήκες ανάπτυξης

Με την ενσωμάτωσή της γεωργίας στον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής αναδιοργανώθηκαν οι παραγωγικές σχέσεις, αυξάνοντας μεν την παραγωγή αγροτικών προϊόντων,3 δημιουργώντας όμως σοβαρά κοινωνικά, οικονομικά και περιβαλλοντικά προβλήματα. Οι κυριότερες επιπτώσεις εντοπίζονται κυρίως στα νερά, στη βιοποικιλότητα και στις ενεργειακές απαιτήσεις της γεωργίας. Επιπλέον, σοβαρά προβλήματα εντοπίζονται και στο κοινωνικοοικονομικό πλαίσιο ανάπτυξης της συμβατικής γεωργίας.
Η διαδικασία μετάβασης από την παραδοσιακή στη χημική-εντατική γεωργία πέρασε από διάφορες φάσεις και ολοκληρώθηκε τον 20ο αιώνα. Ο αιώνας αυτός χαρακτηρίζεται από την εκβιομηχάνιση της γεωργίας και την ανάπτυξη του βιομηχανικού κεφαλαίου. Έτσι, παρατηρείται:
*μια συρρίκνωση του ρόλου του αγροτικού τομέα με ταυτόχρονη ανάπτυξη του τριτογενή τομέα,4 η οποία σηματοδοτεί ένα νέο πλέγμα σχέσεων μεταξύ του αγροτικού και των άλλων τομέων της οικονομίας.
Έτσι, ενώ κατά τις προηγούμενες ιστορικές φάσεις ο πρωτογενής τομέας προμήθευε αγροτικά προϊόντα και πρώτες ύλες στον δευτερογενή, στον 20ο αιώνα επικρατεί η αντίστροφη συναλλαγή. Η γεωργία αποτελεί πλέον την παραγωγική διαδικασία η οποία στηρίζεται στις εκροές της βιομηχανίας για την λειτουργία της και ταυτόχρονα παράγει προϊόντα που εισέρχονται στη βιομηχανία για να μεταποιηθούν. Η σχέση, λοιπόν, της γεωργίας με τη βιομηχανία είναι αλληλεξαρτώμενη. Η γεωργία έχει ενσωματωθεί στο βιομηχανικό σύστημα συνιστώντας έναν κρίκο της παραγωγικής διαδικασίας που οδήγησε στο μετασχηματισμό της γεωργίας από «τρόπο ζωής» σε «επιχείρηση».
* συγκέντρωση του πληθυσμού στα μεγάλα αστικά κέντρα επέφερε σημαντική αλλαγή στις διατροφικές συνήθειες του αστικού πληθυσμού. Η έννοια της «ελεύθερης» αγοράς κυριαρχεί και μεγεθύνεται και ταυτόχρονα αναπτύσσεται μια νέα μαζική και τυποποιημένη διάθεση των προϊόντων. Χαρακτηριστικό στοιχείο της αγοράς αυτής είναι η μεγέθυνση της απόστασης μεταξύ των κέντρων παραγωγής και των κέντρων κατανάλωσης προϊόντων, η οποία οδήγησε στην κυριαρχία του εμπορίου.
Έτσι, ο παραγωγός πρέπει να εξασφαλίσει τη διάθεση των προϊόντων του σε μία απρόσωπη, ανώνυμη και διεθνοποιημένη αγορά. Από την άλλη πλευρά, ο καταναλωτής υιοθετεί ένα καταναλωτικό πρότυπο, αδιαφορώντας για τον τρόπο παραγωγής, για την τιμή, για την προέλευση, για τον τρόπο επεξεργασίας και μεταποίησης του προϊόντος και τελικά για τις επιπτώσεις όλων αυτών των διαδικασιών στο περιβάλλον. Ο καταναλωτής επιλέγει τα προϊόντα και πραγματοποιεί τις αγορές του από τις πληροφορίες που το ίδιο το προϊόν δίδει με την εμφάνιση του. Αυτό αναδεικνύει τον αποφασιστικό ρόλο της τυποποίησης, της συσκευασίας και της επωνυμίας του προϊόντος στις πωλήσεις.
Το βιομηχανικό μοντέλο ανάπτυξης της γεωργίας την ενέταξε σε ένα διεθνοποιημένο σύστημα παραγωγής και διακίνησης τροφίμων. Το σύστημα αυτό αποκαλείται αγροτροφικό σύμπλεγμα διακρίνεται σε δύο υποσυστήματα: το πρώτο περιλαμβάνει όλες τις εισροές (χημικές, μηχανικές, ενεργειακές) που είναι απαραίτητες για την «σύγχρονη» γεωργία, το δεύτερο συγκροτείται από την βιομηχανία τροφίμων, το εμπόριο, τη διανομή και τις αλυσίδες των πολυκαταστημάτων (super market). Το αγροτροφικό σύμπλεγμα συνιστά σημαντικό παράγοντα ενσωμάτωσης της γεωργίας στη συνολική οικονομία, η οποία πραγματοποιήθηκε μέσω των εισροών και των εκροών της αγροτικής παραγωγής. Το σύμπλεγμα αυτό μειώνει τη σημασία του πρωτογενή τομέα στο συνολικό παραγωγικό σύστημα και αποκτά ολοένα μεγαλύτερη επιρροή σε βάρος της γεωργικής παραγωγής5 και ταυτόχρονα αλλάζει και επηρεάζει σημαντικά την σφαίρα της παραγωγής προς μια μη αειφορική κατεύθυνση.



3. Γεωργική Αειφορία: η κατεύθυνση

Τα τελευταία χρόνια, η κριτική της εντατικής-χημικής γεωργίας γίνεται στη βάση της αειφορίας και η νέα θεώρηση υποδεικνύει την ανάπτυξη της υπαίθρου ως την ολιστική προσέγγιση, που περιλαμβάνει τους τρεις άξονες της αειφορίας, δηλαδή αναφέρεται στις κοινωνικές, οικονομικές και περιβαλλοντικές συνιστώσες της. Ο όρος αειφορική (sustainable) γεωργία προέρχεται από την λατινική λέξη sustinere η οποία δηλώνει τη διατήρηση της ύπαρξης σε μακροχρόνιο επίπεδο και αναφέρεται στα γεωργικά συστήματα που είναι σε θέση να διατηρούν απ’ άπειρο την παραγωγικότητα και χρησιμότητά τους στην κοινωνία. Τέτοια συστήματα πρέπει να διατηρούν του φυσικούς πόρους, να είναι οικονομικά βιώσιμα, περιβαλλοντικά υγιή και κοινωνικά δίκαια και ανθρώπινα.
Έχουν καταγραφεί και προταθεί μια σειρά από ορισμούς οι οποίοι είναι σχετικοί με τη γεωργική αειφορία, δείχνοντας τις διαφορετικές προσεγγίσεις του θέματος και ουσιαστικά για τους ερευνητές η αειφορία αποτελεί τη κατεύθυνση που πρέπει να έχει ο γεωργικός τομέας ώστε να ξεπεραστούν τα σημερινά προβλήματα στο γεωργικό τομέα.6 Ορισμένοι ερευνητές θεωρούν ότι η γεωργική αειφορία πρέπει να ενσωματώνει κοινωνικά χαρακτηριστικά, όπως είναι οι συνθήκες εργασίας, η εργασιακή πολιτική και η ποιότητα ζωής της κοινότητας. Άλλοι, δίνουν έμφαση στην διατήρηση αγροοικολογικών χαρακτηριστικών ενώ άλλοι τονίζουν την οικονομική διάσταση της αειφορικής γεωργίας, για παράδειγμα το κέρδος, την παραγωγικότητα κ.α.

4. Η Βιολογική γεωργία: η λύση;

Σήμερα σε παγκόσμιο επίπεδο γίνεται προσπάθεια για τη διάδοση εναλλακτικών μορφών γεωργίας κυρίως με την ανάπτυξη της βιολογικής γεωργίας η οποία συχνά προκαλεί αντικρουόμενες απόψεις μεταξύ των ερευνητών σχετικά με την αειφορική της διάσταση. Ορισμένοι θεωρούν ότι πρέπει να διαχωρίσουμε τη βιολογική γεωργία ως κίνημα, που εκφράστηκε με τη συμμετοχή μικρής κλίμακας γεωργών, από τη σύγχρονη βιομηχανία βιολογικών προϊόντων. Έτσι, αρκετές έρευνες έχουν δείξει ότι η βιολογική γεωργία δεν μπόρεσε να απεξαρτηθεί από τα δύο υποσυστήματα του αγροτροφικού σύμπλεγματος και ακολούθησε τις βασικές δομές της συμβατικής γεωργίας. Το γεγονός αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την μελλοντική ανάπτυξη της βιολογικής γεωργίας σε διεθνές επίπεδο με τον κίνδυνο να ενσωματωθεί πλήρως στο μηχανισμό και στη δομή της συμβατικής γεωργίας.
Όσον αφορά στο 1ο υποσύστημα του αγροτροφικού συμπλέγματος, βασικό εναλλακτικό χαρακτηριστικό της βιολογικής γεωργίας είναι η απαγόρευση της χρήσης χημικών συνθετικών λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων, ενώ επιτρέπεται, υπό κάποιες προϋποθέσεις, η αντικατάσταση τους από συγκεκριμένα φυσικά, οργανικά παρασκευάσματα. Επιπλέον, αφετηρία του αγροτικού συστήματος θεωρείται το έδαφος και ο παραγωγός θα πρέπει να υιοθετήσει τις πρακτικές εκείνες που διατηρούν το έδαφος υγιές. Έτσι, εξασφαλίζεται η υγεία των φυτών, η αύξηση της ανθεκτικότητας τους αλλά και η πρόληψη από διάφορα προβλήματα (ασθένειες φυτών, επιβλαβή έντομα, έλεγχος αυτοφυούς βλάστησης κ.α.). Η αμειψισπορά (κυκλική εναλλαγή καλλιεργειών στο ίδιο χωράφι), η πολυκαλλιέργεια και η συγκαλλιέργεια, η χλωρή λίπανση (σπορά ετήσιων φυτών κυρίως ψυχανθών και η ενσωμάτωση τους στο έδαφος), η χρησιμοποίηση κατάλληλης κοπριάς και εδαφοβελτιωτικού (compost) αποτελούν σημαντικά μέσα του γεωργού για την δημιουργία ενός αειφορικού αγροοικοσυστήματος. Ταυτόχρονα, η βιολογική γεωργία επιλέγει παραδοσιακές, τοπικές ποικιλίες σπόρων με πολλαπλή γενετική αντοχή, ικανές να ανταγωνιστούν ζιζάνια, χωρίς μεγάλες απαιτήσεις σε λίπανση. Η εφαρμογή και υιοθέτηση των παραπάνω πρακτικών οδηγεί σε σημαντική μείωση των εξωτερικών εισροών με ποικίλα οικονομικά και περιβαλλοντικά οφέλη.
Ωστόσο, το επίσημο νομικό πλαίσιο που διέπει τη βιολογική γεωργία επιβάλλει μόνο την απαγόρευση της χρήσης χημικών εισροών και όχι τις παραπάνω αειφορικές γεωργικές πρακτικές. Έτσι, είναι πιθανόν ορισμένοι βιοκαλλιεργητές να μην μεταβάλλουν τη σχέση τους με το πρώτο υποσύστημα του αγροτροφικού συμπλέγματος και να διατηρούν τα βασικά χαρακτηριστικά του συμβατικού γεωργικού συστήματος (μονοκαλλιέργεια, υψηλές βιολογικές εισροές κ.α.). Η σκέψη ότι υποκαθιστώνται τα χημικά με βιολογικά λιπάσματα είναι μία άλλη μορφή συμβατικής γεωργίας, η «Νεοσυμβατική Γεωργία», και το ίδιο ισχύει και για τις υπόλοιπες εισροές.
Όσον αφορά στο 2ο υποσύστημα του αγροτροφικού συμπλέγματος, τα τελευταία χρόνια σε διάφορες χώρες αναπτύχθηκαν διάφορα τοπικά γεωργικά συστήματα παραγωγών-καταναλωτών7 και στηρίζονται τόσο στην τοπική παραγωγή όσο και στην άμεση σύνδεση καταναλωτή-παραγωγού. Τα δύο αυτά χαρακτηριστικά θεωρούνται από πολλούς ερευνητές ως αειφορικά. Όμως τα δίκτυα διακίνησης των βιολογικών προϊόντων δεν έχουν αλλάξει μορφή και η αρχή της άμεσης σύνδεσης παραγωγού-καταναλωτή δεν ακολουθείται. Η σημερινή εικόνα στις αναπτυγμένες αγορές των βιολογικών τροφίμων αποκαλύπτει ότι έχει δημιουργηθεί μια αγορά των τροφίμων αυτών η οποία εμφανίζεται να περνά από δύο κανάλια, τις μεγάλες αλυσίδες Super Markets και τα ειδικά καταστήματα των Βιολογικών Προϊόντων που κατέχουν ένα πολύ σημαντικό ποσοστό αγοράς σε μερικές χώρες. Η απευθείας πώληση κατέχει μικρό ποσοστό στην αγορά της Ε.Ε.

5. Κριτική υποστήριξη των κοινωνικών κινημάτων

Σύμφωνα με τα προηγούμενα, όταν οι βιοκαλλιεργητές προσπαθούν να κινηθούν σε αειφορικό πλαίσιο διαχείρισης του γεωργικού συστήματος (π.χ. απεξάρτησης από το αγροτροφικό σύμπλεγμα) συναντούν στην πράξη πολλά εμπόδια από τις δομές του σύγχρονου καπιταλιστικού συστήματος παραγωγής-κατανάλωσης. Έτσι, προδιαγράφονται δύο σενάρια εξέλιξης της βιολογικής γεωργίας.
Το πρώτο σενάριο περιγράφει την πλήρη ενσωμάτωση της βιολογικής γεωργίας στο σύγχρονο οικονομικό σύστημα. Ο διαχωρισμός παραγωγού-καταναλωτή, η σχέση του παραγωγού με το αγροτροφικό σύμπλεγμα, η καλλιέργεια μεγάλης κλίμακας, οι υψηλές εισροές θα συνεχίσουν να αποτελούν χαρακτηριστικά του πρωτογενούς τομέα, ενώ ο ρόλος της βιολογικής γεωργίας θα περιοριστεί στον «σεβασμό» του περιβάλλοντος και στην παραγωγή υγιεινών και ασφαλών προϊόντων που θα καταναλώνονται από σχετικά υψηλές εισοδηματικές τάξεις.
Ένα δεύτερο σενάριο είναι η ανάπτυξη της βιολογικής γεωργίας προς μία κατεύθυνση ριζικά αντίθετη από αυτήν της συμβατικής. Με αυτόν τον τρόπο μεταβάλλονται όχι μόνο τα χαρακτηριστικά του πρωτογενούς τομέα, αλλά ενδεχομένως ολόκληρο το παραγωγικό και οικονομικό σύστημα. Τα καινούργια στοιχεία του συστήματος αυτού ενδεχόμενα να οδηγήσουν σε νέα διατροφικά πρότυπα, υποχώρηση της αστικοποίησης και ανάπτυξη της υπαίθρου, διαφορετική σχέση γεωργίας-περιβάλλοντος, συνένωση του παραγωγού με τον καταναλωτή κ.ά.
Όσον αφορά όμως τις σημερινές συνθήκες, η ιδεολογία δεν αποτελεί πλέον σημαντικό κίνητρο ενασχόλησης με την βιολογική γεωργία κυρίως μετά την ενσωμάτωσή της στο σύγχρονο οικονομικό σύστημα και φαίνεται να απέχουμε από το δεύτερο σενάριο. Ταυτόχρονα όμως, λόγω των ποικίλων ζητημάτων που αναδεικνύονται στο χώρο της βιολογικής γεωργίας συγκροτούνται διαφορετικές αντιλήψεις μεταξύ των αγροτών. Ορισμένοι αγρότες αντιλαμβανόμενοι τα σημερινά αδιέξοδα της συμβατικής γεωργίας αναζητούν καινούργιες καλλιεργητικές πρακτικές και διαφορετική διαχείριση του αγροτικού συστήματος.
Σε ένα δύσκολο πολιτικό και κοινωνικό περιβάλλον, οι αγρότες που προσπαθούν να οικοδομήσουν μια διαφορετική σχέση με το αγροτροφικό σύμπλεγμα, αποτελούν μέρος ενός ευρύτερου κοινωνικού εναλλακτικού κινήματος το οποίο ανταγωνίζεται τη σύγχρονη βιομηχανία εισροών και διανομής και επομένως ανταγωνίζεται και με τις βασικές δομές του καπιταλιστικού συστήματος παραγωγής-κατανάλωσης. Έτσι, η κριτική υποστήριξη αυτού του κινήματος τόσο από την επιστημονική κοινότητα όσο και από την ευρύτερη αριστερά, φαίνεται να αποτελεί επιτακτική ανάγκη8 για την υιοθέτηση και την εφαρμογή ενός εναλλακτικού αγροτικού συστήματος που θα δώσει λύση στα σημερινά αδιέξοδα. Με αυτόν τον τρόπο ίσως να οδηγηθούμε σε ένα νέο πρότυπο παραγωγής-κατανάλωσης, μετασχηματίζοντας ριζικά τα χαρακτηριστικά του καπιταλιστικού συστήματος παραγωγής και έτσι να «σωθούμε».

1. Το άρθρο αυτό αποτελεί συμπυκνωμένη μορφή του δημοσιευμένου επιστημονικού άρθρου
2. Tα παραπάνω ζητήματα απασχολούν σε μεγάλο βαθμό και τις ευρύτερες αριστερές δυνάμεις αφού η ανάπτυξη εναλλακτικών μορφών δράσεων, κινήσεων και κινημάτων στο κοινωνικό, πολιτικό, οικονομικό και πολιτιστικό επίπεδο, συναντά σημαντικούς περιορισμούς στην πράξη και συχνά ενσωματώνονται στις δομές του καπιταλιστικού συστήματος.
3. Ωστόσο, η αύξηση αυτή δεν μπόρεσε να καλύψει τις διατροφικές ανάγκες του παγκόσμιου πληθυσμού κυρίως λόγω της άνισης διανομής της τροφής.
4. Yπηρεσίες
5. O τομέας της μεταποίησης αποσπά μέχρι και 60% της προστιθέμενης αξίας.
6. Στη γλώσσα της επιστήμης είναι η αειφορία, στη γλώσσα της αριστερας «σοσιαλισμός», «άλλη κοινωνία». Σημασία έχει το περιεχόμενο που δίνει κανένας στις έννοιες αυτές.
7. Στην Ελλάδα ως τοπικά συστήματα μπορούν να χαρακτηριστούν οι βιολογικές λαϊκές αγορές που έχουν συγκροτηθεί στην Αθήνα, Θεσσαλονίκη και άλλες πόλεις.
8. Εκτός αν περιμένουμε έναν «νέο σοσιαλισμό» να δώσει λύση σε όλα τα προβλήματα.

*Δαίμων της Οικολογίας, Απρίλιος 2010

Τετάρτη, 7 Απριλίου 2010

Μια αξιοθαύμαστη οικολογική πόλη


του Ευθύμη Παπαδημητρίου*

Μια σχετικά μικρή πόλη, της βορειοδυτικής πολιτείας της Β. Αμερικής Όρεγκον, το Πόρτλαντ, με 500.000 κατοίκους, διεκδικεί δίκαια τον τίτλο της πιο “πράσινης” πόλης της χώρας.
Σε καμιά άλλη Πολιτεία οι κάτοικοι δεν οδηγούν λιγότερο αυτοκίνητο όσο εδώ. Η χρήση των λεωφορείων και του τραμ είναι δωρεάν. Τα ποδήλατα επιτρέπεται κι αυτά να μεταφέρονται δωρεάν. Η μισή ποσότητα ηλεκτρικής ενέργειας στο Πόρτλαντ παράγεται από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Οι κάτοικοί της πόλης πρωτοστατούν στην κατασκευή ενεργειακά φιλικών σπιτιών και προμηθεύονται καθαρή ενέργεια…
Ο 46χρονος δήμαρχος της πόλης, Σαμ Άνταμς, που ανέλαβε τον δήμο το 2000, είναι περήφανος για την οικολογική πόλη του. Δεν διαθέτει δικό του αυτοκίνητο. Πηγαίνει στο γραφείο του με το τραμ ή με το ποδήλατο. Ζει σε μια σχετικά μικρή κατοικία όπου φυτεύει τα λαχανικά του και συντηρεί τα πουλερικά του…
“Σκεφτόμαστε και δρούμε πράσινα”, δήλωσε σε πρόσφατη συνέντευξη του. Στην εναρκτήρια ομιλία του είπε ότι σκοπεύει να κάνει το Πόρτλαντ την πιο ικανή για το μέλλον πόλη του κόσμου. Αυτό το εγγυώνται τρία στοιχεία: Ένα περιβαλλοντικό, ένα οικονομικό και ένα κοινωνικό.
“Έχουμε επεξεργαστεί μιαν οικονομική στρατηγική στην οποία κεντρικό ρόλο παίζει η προστασία του περιβάλλοντος. Υπάρχουν π.χ. μερικές επιχειρήσεις που παράγουν λογισμικό ή ασχολούνται με την επεξεργασία προϊόντων και είναι αφοσιωμένες στην φιλική προς το περιβάλλον παραγωγή. Παράλληλα επιδιώκουμε να γίνουμε το κέντρο παραγωγής πράσινων τεχνολογιών. Ήδη έχουν εγκατασταθεί στην περιοχή μας εργοστάσια παραγωγής τουρμπίνων για ανεμογεννήτριες.
Όπως το Χιούστον είναι το κέντρο της πετρελαιοπαραγωγής και το Χόλυγουντ του κινηματογράφου, με τον ίδιο τρόπο θα κάνουμε το Πόρτλαντ το κέντρο της βιώσιμης βιομηχανίας.
Τα φιλικά προς το περιβάλλον εργοστάσια περιλαμβάνουν κατασκευαστικές επιχειρήσεις κτηρίων που εξοικονομούν ενέργεια. Τα κτήρια δεν έχουν μόνο περιβαλλοντικά φιλικό σχεδιασμό αλλά προμηθεύονται τα κατασκευαστικά τους υλικά από αντίστοιχα τοπικά εργοστάσια και χρησιμοποιούν ενέργεια από μη ρυπαίνουσες εταιρείες.
Μια φιλική προς το περιβάλλον οικονομία περιλαμβάνει αναπόφευκτα και ποιοτικά αξιόλογα είδη διατροφής. Για το λόγο αυτό υπάρχει μια μεγάλη αγορά για οργανικά προϊόντα και ένα ευρύ δίκτυο εμπόρων βιολογικών προϊόντων, απλωμένο σ’ ολόκληρη την πόλη.
Οι επιχειρηματίες και οι κάτοικοι δέχονται από την πλευρά της πολιτείας πολλά ερεθίσματα για να παράγουν και να ζουν με φιλικό τρόπο για το περιβάλλον. Υπάρχουν φοροελαφρύνσεις και κίνητρα για την παραγωγή πράσινης τεχνολογίας. Για το λόγο αυτό πολλές επιχειρήσεις έχουν μεταφερθεί από τη Νότια Καλιφόρνια στο Πόρτλαντ όπου οι περισσότεροι άνθρωποι δεν σκέπτονται μόνο και μιλούν οικολογικά αλλά δρουν κιόλας…
Όπως δηλώνει ο δήμαρχος της πόλης “έχουμε εργαστεί πραγματικά σκληρά για να φτάσουμε στο σημείο να κερδίζουμε και χρήματα με το να είμαστε πράσινοι. Είμαστε η πρώτη πολιτεία της Αμερικής που εισήγαγε μια μοντέρνα παραλλαγή του τραμ κι από αυτό φτιάξαμε κιόλας μια βιομηχανία που παράγει επί τόπου τα βαγόνια μας. Προσπαθούμε λοιπόν να ζούμε σύμφωνα με τις αξίες μας και ταυτόχρονα να ισχυροποιούμε την οικονομία μας”.
Στην ερώτηση αν αφιερώνουν πολύ χρόνο για την περιβαλλοντική εκπαίδευση των κατοίκων η απάντηση ήταν ότι αυτό δεν χρειάζεται επειδή οι άνθρωποι μαθαίνουν από αυτό που βλέπουν και ζουν. “Δημιουργούμε μια πράσινη υποδομή και πολλά άλλα προκύπτουν από μόνα τους.” Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η εγκατάλειψη του ιδιωτικού αυτοκινήτου. Ο καθένας μπορεί να χρησιμοποιήσει δωρεάν τη συγκοινωνία για κοντινές αποστάσεις, άλλωστε οι συγκοινωνίες και οι χρήσεις γης είναι εναρμονισμένες με τις ανάγκες των ανθρώπων και της πράσινης πολιτικής. Σε 20 το πολύ λεπτά της ώρας οι πολίτες μπορούν να επισκεφτούν, με τα πόδια, άνετα όλες τις υπηρεσίες ή τα καταστήματα τροφίμων, κάτι που και υγιεινό είναι και μειώνει την χρήση των αυτοκινήτων, δημιουργεί τοπικές θέσεις εργασίας και μια αληθινή κοινότητα.
Με αυτά τα απλά αλλά σωστά οργανωμένα πράγματα το Πόρτλαντ απέκτησε παραδειγματικό χαρακτήρα. Αντιπροσωπείες από άλλες Μητροπόλεις της Αμερικής ενδιαφέρονται να δουν αυτό που γίνεται στην πόλη και έρχονται να πάρουν ιδέες.
Οι κάτοικοι του Πόρτλαντ και ο δήμαρχός τους δεν περιμένουν από τη μεγάλη πολιτική ή από διασκέψεις σαν της Κοπεγχάγης να τους πουν τι να κάνουν, για να αναλάβουν το μερίδιο της ευθύνης τους για το παγκόσμιο κλίμα, κατάλαβαν ότι πρέπει να δράσουν μόνοι τους και να εκμεταλλευτούν και οικονομικά τις νέες πράσινες τεχνολογίες.
Την ίδια στιγμή το πετρελαιοπαραγωγό Τέξας εξελίσσεται στον μεγαλύτερο παραγωγό αιολικής ενέργειας και η Καλιφόρνια είναι πρωτοπόρα στην ηλιακή ενέργεια. Φαίνεται κάτι να αλλάζει και στην Β. Αμερική παρά τις απεγνωσμένες προσπάθειες του παραδοσιακού ενεργειακού λόμπυ, με τις διασυνδέσεις του στο Κογκρέσο, να εμποδίσουν ή να καθυστερήσουν το πέρασμα σε μια οικονομία και κοινωνία φιλική προς το περιβάλλον και το κλίμα.
Το Πόρτλαντ και ο δήμαρχός της, με την πρωτοποριακή του περιβαλλοντική και οικονομική πολιτική θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν ως παράδειγμα/πρότυπο και για πολλές ευρωπαϊκές και ελληνικές πόλεις.
*Δαίμων της Οικολογίας, 17/1/10

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...