Δευτέρα, 10 Μαΐου 2010

"Κάπως έτσι θα ήθελα να ήταν ο κόσμος"

Μια μεγάλη γιορτή δίπλα στο Νέστο
της Βάσως Κανελλοπούλου*

H Γιορτή

Χειμερινό καρπούζι από το Διδυμότειχο, πράσινα αυγά ντόπιας ράτσας από Πελοπόννησο, παραδοσιακό λινάρι από την Ιθάκη, άσπρη κολοκύθα από τις Σέρρες, αναρριχώμενα μαυρομάτικα από τη Μονή Τιμίου Προδρόμου στον Κίσσαβο…

Σπάνιοι σπόροι παλιών ποικιλιών που ξέφυγαν από τη μουσειακή διατήρηση καλλιεργούνται ξανά στα χέρια του δικτύου του Πελίτι και διαδίδονται με επιμονή, κόπο και …πολύ κέφι.

Ήταν η ετήσια γιορτή παραδοσιακών ποικιλιών του δικτύου που για πρώτη φορά φέτος έγινε στο Παρανέστι (Δράμας), στις 10 Απριλίου, στο ιδιόκτητο πλέον αγρόκτημα του Πελίτι με τη θερμή υποστήριξη του Δήμου Παρανεστίου, όπου πρόκειται σύντομα να εγκατασταθεί και η Τράπεζα σπόρων παραδοσιακών ποικιλιών. Ο καταπράσινος χώρος γέμισε με πολύ κόσμο στον οποίον προσφέρθηκε δωρεάν από τα μέλη του δικτύου, ένα μεγάλος αριθμός από φυντάνια φυτών και φακελάκια σπόρων.

Αυστριακοί, Ιταλοί, Αυστραλοί, Ελβετοί Γερμανοί Γάλλοι και Τούρκοι βοήθησαν τη διοργάνωση μαζί με τους άλλους εθελοντές. Ορισμένοι από τους ξένους έκτισαν με ξύλα και κεραμίδια ένα καλαίσθητο υπόστεγο για την έκθεση των φωτογραφιών από τα αγροκτήματα, άλλοι συνεργάσθηκαν με τους Έλληνες εθελοντές που φρόντιζαν τα πάντα από την καθαριότητα, μέχρι την διατροφή των 1200 περίπου επισκεπτών! Στήθηκαν πολλά καζάνια, άναψαν οι φωτιές και σε λίγο οι φακές, οι φασολάδες και οι ρεβυθάδες ήταν έτοιμες για να προσφερθούν μετά βέβαια από τις ομιλίες.

Μια 16μελής ιδιαίτερα δυναμική ομάδα από την Τουρκία, ήταν παρούσα στη γιορτή. Συμπεριλάμβανε γιατρούς αγρότες εθνοβοτανολόγους κλπ. Μας ανακοίνωσαν ότι έφτιαξαν και αυτοί ένα δίκτυο διάσωσης παλαιών ποικιλιών, ότι θεωρούν ο σπόρος δεν μπορεί να καλύπτεται από πατέντες. Τον Σεπτέμβρη θα διοργανώσουν την πρώτη δική τους γιορτή και ήλθαν να ενημερωθούν και να συνεργασθούν με το ελληνικό δίκτυο. Στη μέχρι σήμερα έρευνά τους, για 28 διαφορετικά φρούτα, εντόπισαν πάνω από 500 ποικιλίες. Η εμπειρία του πυρήνα του Πελίτι (Παναγιώτης Σαϊνατούδης και Σοφία Γίδα) είναι πολύτιμη για αυτούς .

Στην Ελλάδα ο Παναγιώτης ξεκίνησε το 1991, και ήταν η πρώτη ιδιωτική πρωτοβουλία για τη διάσωση γενετικού υλικού στη χώρα. Μέσα σε 5 χρόνια είχε μαζέψει σπόρους από 1200 παλιές ποικιλίες. Τότε βρέθηκε σε αδιέξοδο, γιατί οι σπόροι καταστρέφονταν από την υγρασία και τον χρόνο. Μέσα από τις φαινομενικά ανυπέρβλητες δυσκολίες, προέκυψε η ιδέα του δικτύου. Η συνέχεια είναι γνωστή καθώς περισσότερα από 100 ελληνικά αγροκτήματα λειτουργούν σήμερα ως διατηρητές ποικιλιών.

Ο Γιώργος Δαουτόπουλος, καθ. Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, είπε στην ομιλία του ότι χάσαμε τεράστιο πλούτο γενετικού υλικού μέσα σε μια δεκαετία, καθώς στραφήκαμε σχεδόν αποκλειστικά στις εταιρίες για πολλαπλασιαστικό υλικό. Ο οικιακός λαχανόκηπος ήταν παράδοση παλιότερα στην Ελλάδα. Κατά την άποψή του, δεν πρέπει να υπάρχει σπίτι στην επαρχία χωρίς λαχανόκηπο. Αναφέρθηκε και σε μια έρευνα του Νational Geographic σε περιοχές με μεγάλο πληθυσμό υπερηλίκων. Η έρευνα εντόπισε το κοινό τους στοιχείο που δεν ήταν κάτι άλλο από τους οικιακούς λαχανόκηπους. Αναφέρθηκε και στο νέο διεθνές κίνημα των «τοποφάγων» (locavores), αυτών δηλαδή που καταναλώνουν τρόφιμα προερχόμενα από κοντινές αποστάσεις (μέχρι περίπου 100 χλμ). Πρότεινε να εγκαταλείψουμε το μοντέλο της εξειδικευμένης παραγωγής, οι λαϊκές να γίνουν μόνον για παραγωγούς να επανέλθουμε στην πολυκαλλιέργεια και ο εμπλουτισμός του εδάφους να γίνεται με υπολείμματα καλλιεργειών. Πρότεινε επίσης να υιοθετήσουμε το θεσμό του δημοτικού λαχανόκηπου που ήδη εφαρμόζεται σε χώρες του εξωτερικού όπως η Γερμανία. Κάθε Δήμος να αφιερώσει από 10 έως 50 στρέμματα και να διαθέτει περίπου 50-100 τμ στους δημότες που επιθυμούν να καλλιεργήσουν.

Ο καθ. Γιώργος Δαουτόπουλος ολοκλήρωσε με θέματα αγροτικών ελλείψεων όπως πχ το παράδειγμα της Ρόδου: Ενώ ο νότος του νησιού είναι κατάλληλος για αγροτική εκμετάλλευση, τα τσάρτερ φέρνουν κοτόπουλα από το εξωτερικό για τους τουρίστες! Αυτό μου θύμισε ένα περιστατικό στο περυσινό φεστιβάλ της Ρόδου. Ένα ντόπιος νεαρός παρακολούθησε ντοκυμαντέρ που αναφερόταν στα καλλιεργητικά επιτεύγματα μιας αγροτικής οικογένειας από την Καλιφόρνια και στη συνέχεια παρακάλεσε τον Αμερικανό αγρότη που ήταν παρών στις εκδηλώσεις να μιλήσει στους Ροδίτες γονείς του για να τους πείσει να συναινέσουν ώστε να καλλιεργήσει τα οικογενειακά κτήματα αντί να διορισθεί ως οικονομολόγος όπως επέμεναν εκείνοι (είχε το πτυχίο).

Η Πόπη Ράλλη από Τράπεζα γενετικού υλικού Θεσσαλονίκης που λειτουργεί από το 1981, μας μίλησε για τις εξερευνητικές αποστολές διάσωσης ποικιλιών από χωριό σε χωριό για τον πολλαπλασιασμό τους την καταγραφή την αξιολόγηση και τη βάση δεδομένων. Οι ποικιλίες αυτές χρησιμοποιούνται κυρίως για βελτίωση των εμπορικών ποικιλιών.

Η Πολιτική διάσταση

Το θέμα της πρόσβασης στους σπόρους, έχει τεράστια πολιτική σημασία. Δεν είναι τυχαίο είπε ο Παναγιώτης Σαϊνατούδης ότι στους βομβαρδισμούς της Γιουκοσλαβίας και του Ιράκ οι τράπεζες γενετικού υλικού ήταν από τους πρώτους στόχους.

Δεν είναι τυχαίο συμπληρώνουμε εμείς, ότι ο κατοχικός διοικητής του Ιράκ Π. Μπρέμερ απαγόρευσε στους αγρότες της χώρας να αναπαράγουν σπόρο! (βλέπε order 81 article 14). Η μεγάλη γενετική τράπεζα που δημιουργήθηκε στους πάγους της Νορβηγίας πρόσθεσε ο Παναγιώτης, σε μια έκτακτη ανάγκη δεν θα σώσει εμάς, θα σώσει αυτούς για να μας ελέγχουν. «Μπορείτε να ψηφίσετε για την αλλαγή του συστήματος 3 φορές την ημέρα», έγραφε μια ταμπέλα στο χώρο της γιορτής.

Αν κάποιοι νομίζουν ότι όλα αυτά δεν αφορούν εμάς τους Ευρωπαίους, κάνει λάθος.

Σε Ευρωπαϊκό επίπεδο ήδη απαγορεύεται η εμπορία παραδοσιακών ποικιλιών αν αυτές δεν βρίσκονται καταγεγραμμένες στον εγκεκριμένο κατάλογο σπόρων (πιστοποιημένες). Έχει γίνει σχετική δίκη στη Γαλλία. Το δικαίωμα αυτό το χάσαμε με την Ευρωπαϊκή νομοθεσία της δεκαετίας του 90 χωρίς να το αντιληφθούμε. Υπάρχουν ακόμα κάποιες εξαιρέσεις για τους μικρής κλίμακας αγρότες αλλά τώρα οι εταιρίες τις θεωρούν αθέμιτο ανταγωνισμό και πιέζουν προς την κατάργηση αυτών των «προνομίων». Επιπλέον ή μη πιστοποιημένες ποικιλίες δεν επιδοτούνται.

Σε διεθνές σεμινάριο για το νομικό πλαίσιο της εμπορίας σπόρων που έγινε στην Αθήνα τον φετινό Απρίλιο, ο Νίκος Λάππας από τη ΓΕΣΑΣΕ (Γενική Συνομοσπονδία Αγροτικών Συλλόγων) ήταν σαφής: Για το πολλαπλασιαστικό υλικό, την τελευταία 15ετία, έχει εγκατασταθεί ένα σύστημα πολύ σκληρών υποχρεώσεων. Οι διαδικασίες είναι ανυπέρβλητες για αυτούς που θέλουν να διακινήσουν το υλικό και το καθιστούν παράνομο. Αυτό οδήγησε σε ισχυροποίηση 5-6 διεθνών εταιριών που σε ορισμένα είδη ελέγχουν ήδη το 90% του σπόρου που διακινείται. Οδήγησε επίσης σε υποχώρηση του δημόσιου ρόλου σε έναν τομέα πάρα πολύ σημαντικό για την κοινωνία.

Ένα γλαφυρό παράδειγμα από τον Ν. Λάππα: μια παλιά κορωναίικη ποικιλία ελιάς μας έρχεται τώρα με Ισπανική ταμπέλα. Όποιος τη χρησιμοποιήσει πρέπει να πληρώνει δικαιώματα για 25 χρόνια στην Ισπανική εταιρία που την ενέταξε στον Ευρωπαϊκό κατάλογο σπόρων. Η εταιρία αυτή πήρε δωρεάν την παλιά ελληνική ποικιλία που είναι ελεύθερη γιατί είναι εκτός καταλόγου και έκανε μια μικρή βελτίωση (όχι με γενετική μηχανική). Με τη σημερινή περίπλοκη νομοθεσία η παλιά ελεύθερη ποικιλία- συλλογικό επίτευγμα ντόπιων αγροτών- μπορεί να καταστεί παράνομη ενώ η «νέα» ελιά είναι νόμιμη και αποτελεί ιδιωτική ιδιοκτησία για 25 χρόνια. Σημειωτέον ότι στο ανωτέρω σεμινάριο οι εκπρόσωποι των εταιριών ήταν σαφείς: στο όνομα της προστασίας της καινοτομίας προτείνουν η νομοθεσία να γίνει πιο σκληρή. Κατά τη γνώμη μου η λύση που θα επιδιώξει το κοινωνικό κίνημα πρέπει να έχει ένα χαρακτήρα θετικό δηλαδή απαίτηση σοβαρής προστασίας των συλλογικών επιτευγμάτων και κοινών αγαθών κοινής κτήσης και όχι άρνηση της βραχυπρόθεσμης προστασίας της καινοτομίας. Απλά η τελευταία πρέπει να γίνεται με εντελώς διαφορετικούς όρους.

Επίλογος

«Δεν είμαστε μόνοι», αυτό είναι το μήνυμα της γιορτής είπε η Σοφία Γίδα. Πέρα από τους σπόρους, είναι μια γιορτή του εθελοντισμού, όλα δωρεάν όλα οργανωμένα από ενθουσιώδεις εθελοντές. Πρόκειται για μαθητεία κοινοτισμού, τουλάχιστον για τους 2 μήνες που έμειναν μαζί οι εθελοντές για να προετοιμάσουν την εκδήλωση.

Η ιδέα της γιορτής αποτελεί αντίδραση στο αίσθημα ανημπόριας που ενδεχόμενα νοιώθει κάποιος μπροστά σε ένα άκαμπτο σύστημα. Η γιορτή προσεγγίζει χαλαρά το πρόβλημα και ενσωματώνοντας τη δράση με την απόλαυση, ενεργοποιεί τη συλλογικότητα. Το Πελίτι μαζί με το σπόρο σπέρνει και την ελπίδα. Έτσι δεν θα ξεχάσω τη βραδυνή συνάντηση των εθελοντών μετά το τέλος της γιορτής. Έκαναν τον απολογισμό τους και μίλησαν για τα συναισθήματά τους. Μας άρεσε πολύ το πνεύμα, είπαν οι ξένοι νεαροί εθελοντές και ένας από αυτούς συμπλήρωσε «κάπως έτσι θα ήθελα να ήταν ο κόσμος».

Γιατί να κρατήσουμε τις ντόπιες ποικιλίες

  • Δεν έχουν μεγάλες απαιτήσεις σε νερό και θρεπτικά συστατικά, ενώ έχουν χρώμα, άρωμα, σχήμα και γεύση
  • Είναι φυσικοί φράχτες στην εξάπλωση των ασθενειών γιατί έχουν μεγάλη ποικιλία γονιδίων
  • Ο αγρότης μπορεί να κρατήσει το δικό του σπόρο
  • Δεν ανήκουν σε εμάς αλλά στις γενιές που θα έλθουν, εμείς είμαστε οι διαχειριστές τους
  • Οι ντόπιες ποικιλίες φέρουν γονίδια που δεν τα γνωρίζουμε και θα μπορούσαν να μας επιλύσουν μελλοντικά προβλήματα
  • Οι ντόπιες ποικιλίες είναι ένα ζωντανό κομμάτι από την πολιτιστική μας κληρονομιά

www.peliti.gr

* Δαίμων της Οικολογίας (ένθετο περιοδικό της Αυγής της Κυριακής), 9/5/10


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...