Σάββατο, 21 Ιανουαρίου 2012

Για το κείμενο "η πολιτική οικολογία στις εκλογές"

του Νίκου Ράπτη*

Ενόψει του εκλογικού συνεδρίου των Οικολόγων Πράσινων (ΟΠ) συγγράψαμε μαζί με δύο φίλους (τους Ορέστη Κολοκούρη και Γιώργο Δημητρίου) ένα σχέδιο εκλογικής διακήρυξης υπό τον τίτλο «η πολιτική οικολογία στις εκλογές». Το κείμενο αυτό έχει ενδιαφέρον διότι συνυπογράφεται από τρία μέλη των ΟΠ που σηματοδοτούν διαφορετικές τάσεις και ρεύματα ιδεών του χώρου, που συνήθως αντιπαρατίθεντο στον άξονα δεξιά-αριστερά. Αποτελεί άρα εκ των πραγμάτων αναίρεση των κατεστημένων πολιτικών διαιρέσεων -και από την άποψη αυτή αφορά και τη γενικότερη πολιτική συζήτηση στη χώρα, πέραν των στενών ορίων των ΟΠ.

Στο σημείωμα αυτό θα ήθελα να διευκρινίσω ορισμένα στοιχεία του κειμένου αυτού, ώστε να διευκολυνθεί η σχετική συζήτηση και να ληφθούν συνετότερες αποφάσεις.

Η πρώτη παρατήρηση αφορά το σκοπό που έχει ένα παρόμοιο διακηρυκτικό κείμενο. Μια εκλογική διακήρυξη καλείται να εξυπηρετήσει ορισμένους στόχους:

(α) να προσφέρει στα μέλη και τα στελέχη του κόμματος και τους ψηφοφόρους μια απλή, τεκμηριωμένη και ουσιαστική «αφήγηση» για τα προβλήματα και τη λύση τους, διαμέσου της οποίας διαφαίνονται και οι πολιτικές προτεραιότητες του κόμματος. Η πολιτική είναι πάντα ζήτημα ιεράρχησης των προτεραιοτήτων -ή δεν είναι τίποτα.
(β) να «εικονογραφεί» την αφήγηση αυτή με μερικά πολύ απτά και συγκεκριμένα μέτρα, που χωρίς να εξαντλούν τη λύση των προβλημάτων (κάθε άλλο!) προσφέρουν μολοταύτα μία «γεύση» για τις πολιτικές που προκρίνει το κόμμα (τις «εικονογραφήσεις» αυτές τις ονομάζουμε «νησίδες»)
(γ) να τεκμηριώνει την ανάγκη ύπαρξης (και υπερψήφισης) αυτού του κόμματος, τονίζοντας την ιδιαιτερότητά και την ιδιοπροσωπία του.
Έτσι, στο κείμενο που παρουσιάσαμε εμφανίζεται μια αφήγηση για την Ευρώπη και τις κοινωνικές αναφορές του κόμματος, για τη στάση του κόμματος απέναντι στην εσωτερική πολιτική διάταξη και τη διεθνή θέση της χώρας.

Ευρωπαϊκή προοπτική

Όσον αφορά τη στάση των ΟΠ στο ευρωπαϊκό εγχείρημα, προκρίνονται δύο «νησίδες», που περιγράφουν ουσιαστικά μια ομοσπονδιακή Ευρώπη: ζητείται «η αναμόρφωση των συνθηκών» και η «αιρετή ηγεσία σε θεσμούς όπως η "ευρωπαϊκή επιτροπή" και το "ευρωπαϊκό συμβούλιο"» [1] και η αλλαγή του ρόλου της «ευρωπαϊκής κεντρικής τράπεζας» (ΕΚΤ) ώστε να εξελιχθεί σε ουσιαστικό «δανειστή της υστάτης στιγμής», σαν την αμερικανική ομοσπονδιακή τράπεζα(FED) [2].
Ο «ευρωπαϊσμός» που προκρίνεται εδώ, ενώ είναι ριζοσπαστικά φεντεραλιστικός (ή μάλλον εξαιτίας αυτού) δεν καταντάει στις γονυκλισίες προς τις πολιτικές επινοήσεις των διαφόρων διευθυντηρίων των Βρυξελλών και του άξονα «Μερκοζί», που είναι ενδημικά στα «φιλοευρωπαϊκά» κόμματα -ιδίως τη «δημοκρατική συμμαχία» (ΔΗΜΣΥΜ), τη «δημοκρατική αριστερά» (ΔΗΜΑΡ), τα απομεινάρια της φιλελεύθερης ΝΔ, του εκσυγχρονιστικού ΠΑΣΟΚ κ.λπ.
Από την άλλη, οι ΟΠ διαχωρίζουν με σαφήνεια τη στάση τους από τον αντιευρωπαϊσμό, είτε όψιμο (της νέας ηγεσίας της ΝΔ και του ΣΥΝ/ΣΥΡΙΖΑ), είτε παραδοσιακό (του ΚΚΕ και του «πατριωτικού» ΠΑΣΟΚ) που (υποτίθεται πως) αναζητούν λύσεις στην «εθνικά υπερήφανη» πορεία εκτός Ευρώπης: «η λύση στην κρίση θα είναι ευρωπαϊκή και πλανητική ή δε θα υπάρξει» διαβάζουμε στο κείμενο.

Κρίση χρέους

Όσον αφορά την ελληνική κρίση χρέους, διατυπώνεται η άποψη πως πρόκειται για μια καθεστωτική κρίση του μεταπολιτευτικού συστήματος, με κοινωνικό, θεσμικό, οικονομικό και πολιτικό πρόσημο


Για λόγους που δεν είναι του παρόντος, στη μεταπολιτευτική Ελλάδα η πλουτοπαραγωγική δραστηριότητα (η παραγωγή υπεραξίας) μετατοπίστηκε από την παραγωγική οικονομία προς τη διαφθορά, προς τη μαύρη οικονομία, την παραοικονομία και τη λεηλασία του περιβάλλοντος (με την αργομισθία να χρηματοδοτεί «τα στρατά» του πολιτικού συστήματος). 
Επιβλήθηκε σταδιακά ένα «προσοδοθηρικό καθεστώς»
Το νέο αυτό μπλοκ εξουσίας κατοχυρώθηκε θεσμικά από το σύνταγμα και τους νόμους και εκφράστηκε πολιτικά από τα κατεστημένα κόμματα του μικρού και του μεγάλου δικομματισμού, τα μίντια (κυρίως την ιδιωτική τηλεόραση) και τη βιομηχανία της ψυχαγωγίας. 
Η οικονομική-πολιτική αυτή διάταξη στέρησε από το κράτος πολύτιμα φορολογικά έσοδα, κατακρήμνισε την παραγωγικότητα και την ανταγωνιστικότητα, δίχασε τους εργαζόμενους σε «εντός» και «εκτός» συστήματος, και παρήγαγε ακαμψία και ανελαστικότητα σε όλα τα επίπεδα της κοινωνικής, οικονομικής, πολιτικής αναπαραγωγής του συστήματος, με βασικά θύματα τους νέους και τις γυναίκες. 
Αποτέλεσμα ήταν οι διαδοχικές κρίσεις: κρίση στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών (από το 2000), στα δημόσια έσοδα (από το 2004), στο έλλειμμα και το χρέος (από το 2007-8). 
Συνεπώς η τρέχουσα κρίση στην Ελλάδα έχει τη διάσταση της δομικής καθεστωτικής κρίσης, της κρίσης αδυναμίας αναπαραγωγής του συστήματος. 
Κεντρική δε θέση στη σωστή ανάλυση αυτής της κρίσης είναι πως πρόκειται για κρίση εσόδων και όχι δαπανών.

Το κείμενο ανταποκρίνεται στις προκλήσεις αυτής της ανάλυσης.
Θεωρούμε πως οι ΟΠ οφείλουν να σταθούν στο πλευρό των «χαμένων της μεταπολίτευσης», με βασικότερο τη μισθωτή εργασία. 
Αλλά οι επιλογές έχουν επιπτώσεις: 
προάσπιση της μισθωτής εργασίας σημαίνει ταυτόχρονα υπεράσπιση και της υγιούς επιχειρηματικότητας. 
Όσο ανόητο είναι να «καταργεί» κανείς την «πάλη των τάξεων», άλλο τόσο ανόητο είναι να παραγνωρίζει τη συνεργατική πλευρά των σχέσεων μισθωτών/εργοδοσίας, ιδίως των μισθωτών εκείνων που δε διεκδικούν την ανάληψη της ευθύνης της διεύθυνσης των επιχειρήσεων όπου εργάζονται (δηλαδή πάνω-κάτω όλων). 
Σημαίνει επίσης πως οι ΟΠ είμαστε επιφυλακτικοί απέναντι στην αυτοαπασχόληση, ιδίως εκείνη που δεν μπορεί να διευρύνει την απασχόληση ή να συμβάλει στην «πράσινη στροφή» της οικονομίας. 
Η μικρή προσωποπαγής επιχείρηση είναι θύλακας της φοροδιαφυγής, της εργοδοτικής ασυδοσίας, της εσωστρεφούς οικονομικής δραστηριότητας, του ελλείμματος παραγωγικότητας και ανταγωνιστικότητας που πλήττει τη χώρα. Οι αιχμές («νησίδες») αυτής της αφήγησης -το «"πάγωμα" της φορολόγησης της εργασίας στα σημερινά επίπεδα» και η «διεύρυνση της μισθοδοσίας επί του ΑΕΠ»- υποδηλώνουν την ανάγκη να υπάρξουν δημόσιες πολιτικές που θα αναδείξουν μια πιο ορθολογική διάρθρωση στην ελληνική οικονομία, με περισσότερες, μεγαλύτερες και πιο παραγωγικές επιχειρήσεις και σταδιακή επικυριαρχία της μισθωτής εργασίας επί της αυτοαπασχόλησης. 
Αυτό σημαίνει μετάβαση προς μεγαλύτερες, υγιέστερες, παραγωγικότερες και καλύτερα ελεγχόμενες επιχειρηματικές δομές, «μικρομεσαίες» μεν, αλλά με την ευρωπαϊκή έννοια του όρου.
Νέοι-Γυναίκες και παιδιά

Ιδιαίτερη σημασία στην ανάλυση αυτή έχει η έμφαση που δίδεται στη θέση των γυναικών, των παιδιών και των νέων ως των κατ' εξοχή "χαμένων της μεταπολίτευσης".

Όσον αφορά τις γυναίκες, στην Ελλάδα παρατηρείται ιδιαίτερα χαμηλή συμμετοχή τους στην αγορά εργασίας και πολλαπλά εμπόδια στο να μπορούν να εναρμονίζουν την οικογενειακή και την επαγγελματική τους ζωή. Είναι προφανές πως το γεγονός αυτό λειτουργεί εις βάρος των γυναικών στη διαμόρφωση των έμφυλων σχέσεων και υπονομεύει βασικά δικαιώματά τους. Από την άλλη, η σημαντική συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας συνδέεται άμεσα με την παραγωγικότητα, την καινοτομία, την εισοδηματική ισότητα κ.ο.κ.
Η ιδιαίτερη έμφαση που δίδεται στην ευζωία των παιδιών συνδέεται επίσης με την απασχόληση των γυναικών. Οι γυναίκες που στο σημερινή σύγχρονο κόσμο συνδυάζουν αρτιότερα επαγγελματική σταδιοδρομία και οικογενειακή ζωή, συμπεριλαμβανομένης της τεκνοποιίας, είναι εκείνες που στηρίζονται αποφασιστικά από την πολιτεία στο έργο της ανατροφής των παιδιών τους, διαμέσου κυρίως μιας πολιτικής για οικουμενική κάλυψη των αναγκών σε βρεφονηπιακή εκπαίδευση και για προστασία της παιδικής ηλικίας (Γαλλία, Σκανδιναβικές χώρες, Ολλανδία κ.λπ).
Αλλά οι πολιτικές υπέρ των παιδιών έχουν παράλληλα ιδιαίτερη, αυτόνομη αξία, και αποτελούν πυλώνα του λεγόμενου "προληπτικού κοινωνικού κράτους", που επενδύει σε κοινωνικές παροχές με υψηλό ανταποδοτικό όφελος για το μέλλον, αντί να λειτουργεί εκ των υστέρων, για να διορθώσει απλά εμπεδωμένες κοινωνικές αδικίες.

Οι ΟΠ άρα αναγιγνώσκουν τις θεμελιώδεις κοινωνικές διαιρέσεις με πολυσήμαντο και πραγματιστικό τρόπο: η διάσταση εργαζομένων/εργοδοτών είναι ασφαλώς μια κοινωνική αντίθεση, όπως όμως είναι και η αντίφαση μεταξύ περιβάλλοντος/καθεστηκυίας οικονομίας, αλλά και η διαγενεακή και η έμφυλη ανισότητα.
Οι ΟΠ αναγνωρίζουν πως η μονομερής εγγραφή του λόγου τους σε οποιαδήποτε από τις τέσσερις αυτές αντιθέσεις, απλά δεν περιγράφει την πραγματικότητα -και άρα δεν αρκεί να δώσει λύσεις στα προβλήματα.

Νέα μεταπολίτευση

Αν η κρίση που αντιμετωπίζουμε έχει έντονη την εγχώρια καθεστωτική διάσταση, οι ΟΠ οφείλουν να εναντιωθούν στο καθεστώς μεταπολιτευτικό πολιτικό σύστημα και να αντιπαρατεθούν με όλους τους πυλώνες του (κομματικό σύστημα, συνταγματική-νομική διάταξη, μίντια), προκρίνοντας το αίτημα για "νέα μεταπολίτευση". Παρά τις ενδιαφέρουσες προσπάθειές τους, στον τομέα αυτό οι ΟΠ έχουν ακόμα πολλά βήματα να κάνουν:
  • Από τη μια, οφείλουν να υιοθετήσουν ριζοσπαστικότερες προσεγγίσεις -με "αιχμή" τη συνταγματική αλλαγή, ακόμα και με συντακτική συνέλευση.
  • Από την άλλη, εκτιμώντας σωστά τους κινδύνους της "άτακτης χρεοκοπίας" του καθεστώτος (στις σημερινές συνθήκες "εξέγερση χωρίς ομαλότητα" θα οδηγούσε σε αυταρχισμό, απομονωτισμό και πλουτοκρατία) αλλά και της διαιώνισής του (μιας εξέλιξης του τύπου "ομαλότητας χωρίς εξέγερση", που θα εμπέδωνε τα αυταρχικά-μεταδημοκρατικά στοιχεία της καθεστηκυίας τάξης) χρειάζεται να χαράξουν μια στρατηγική μετάβασης από τη μεταπολιτευτική μεταδημοκρατία στη νέα μεταπολίτευση, που να περνά από τη στενή χαραμάδα της "εξέγερσης με ομαλότητα". Η στρατηγική αυτή δεν μπορεί παρά να έχει τα χαρακτηριστικά μιας "μακράς πορείας μέσα στους θεσμούς". 
Πάντως, στη σημερινή φάση της ανάπτυξης του εσωκομματικού προβληματισμού, η πρόταση-"νησίδα" για "ένα "μνημόνιο" αποπληρωμής των χρεών των κατεστημένων κομμάτων εξουσίας ύψους 250,000,000 ευρώ (!) μέσα σε καθορισμένο διάστημα (π.χ. δεκαετία), με δέσμευση της κρατικής επιχορήγησης και αυστηρή εποπτεία στη διαχείρισή των οικονομικών τους" θέτει το (σωστό) τόνο.

Διεθνείς σχέσεις

Όσον αφορά τις θέσεις της πρότασης εκλογικής διακήρυξης για τις διεθνείς σχέσεις της χώρας, η πρότασή μας στοχεύει στο να μετακινηθεί η συλλογική εθνική προβληματική από τα σχήματα του 19ου αιώνα (εθνική ομοιογένεια, σύνορα, ζώνες επιρροής και τα τοιαύτα) σε εκείνα του 21ου (κοινή διαχείριση παγκόσμιων προβλημάτων, πολιτιστική ακτινοβολία, περιφερειακή ολοκλήρωση).
Την ώρα π.χ. που η χώρα μας απειλείται άμεσα από την ανάπτυξη της πυρηνικής ενέργειας στην νοτιοανατολική Ευρώπη και η νοτιοανατολική Μεσόγειος κινδυνεύει να μεταβληθεί σε πετρελαιοκηλίδα από την απληστία των πετρελαϊκών εταιρειών και όσων αισχροκερδούν οξύνοντας την κλιματική αλλαγή, είναι τολμηρό μεν, αλλά απολύτως απαραίτητο, να τονισθεί ότι "αντιτιθέμεθα σε κάθε προσπάθεια εξόρυξης πετρελαίου στο γεωγραφικό μας χώρο".
Ανάλογη είναι η προσέγγισή μας στους υπερτιμολογημένους εξοπλισμούς, ένα από τα θερμοκήπια της παγκόσμιας διαφθοράς, για τους οποίους ζητούμε τη μείωση διαμέσου της εγγύησης εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) των συνόρων της ανατολικής Μεσογείου και της αποχώρησης των τουρκικών κατοχικών δυνάμεων από τη βόρεια Κύπρο [4].


Οι δέκα αιχμές ("νησίδες") του κειμένου "η πολιτική οικολογία στις επόμενες εκλογές"

Προστασία μισθωτής εργασίας:
  • "Πάγωμα" της φορολόγησης της εργασίας στα σημερινά επίπεδα και συνεχής αύξηση του ποσοστού της μισθοδοσίας επί του ΑΕΠ
Κρίση του ευρώ:
  • Να παράσχει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) αμέσως δάνεια με μηδενικό επιτόκιο (όπως ακριβώς έπραξε η αμερικανική κεντρική τράπεζα για τους αμερικανικούς χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς) στους δημόσιους πιστωτικούς οργανισμούς των κρατών-μελών της ευρωζώνης για να εξυπηρετούν τα παλαιά τους δάνεια και να προωθούν δημόσιες επενδύσεις και κοινωνικές υπηρεσίες [2]
  • Θέσπιση σε πανευρωπαϊκό επίπεδο ενός φόρου για τον πλούτο σε όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ, μαζί με συντονισμένη καταστολή των φορολογικών παραδείσων και της φοροδιαφυγής, ώστε ο φόρος αυτός να εισπράττεται παντού με ίσους όρους [3] 
  • Να εγγυηθεί η ΕΕ τα σύνορα της Ανατολικής Μεσογείου και να συμβάλλει στην αποχώρηση των τουρκικών κατοχικών δυνάμεων από τη βόρεια Κύπρο ώστε να μειωθούν δραστικά οι στρατιωτικοί εξοπλισμοί, κυρίως της Ελλάδας και της Τουρκίας (πρόταση Κον-Μπεντίτ)
Ευρωπαϊκή ολοκλήρωση:
  • Αναμόρφωση των ευρωπαϊκών συνθηκών στην κατεύθυνση της επέκτασης των αρμοδιοτήτων των κοινοτικών οργάνων στη χάραξη περιβαλλοντικής, οικονομικής και εξωτερικής πολιτικής
  • Αιρετή ηγεσία στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο
Γυναίκες και παιδιά-Νέοι:
  • Δραστική επέκταση ορισμένων κρίσιμων κοινωνικών δομών (όπως οι βρεφονηπιακοί σταθμοί και η προσχολική εκπαίδευση) που συνδέονται με την άρση των εμποδίων στην απασχόληση των γυναικών.
  • Υιοθέτηση μιας «χάρτας» απαράγραπτων δικαιωμάτων των παιδιών και των νέων στην υγεία, την ψυχαγωγία και τη μόρφωση.
Πολιτικό σύστημα:
  • Η νέα Βουλή να εκπονήσει ένα «μνημόνιο» αποπληρωμής των χρεών των κατεστημένων κομμάτων εξουσίας ύψους 250,000,000 ευρώ μέσα σε καθορισμένο διάστημα (π.χ. δεκαετία), με δέσμευση της κρατικής επιχορήγησης και αυστηρή εποπτεία στη διαχείρισή των οικονομικών τους.
Παγκόσμιο περιβαλλοντικό κίνημα:
  • Στο όνομα των μεσοπρόθεσμων επιπτώσεων από τη διαιώνιση της χρήσης ορυκτών καυσίμων, αλλά και της άμεσης απειλής που αντιπροσωπεύει για το περιβάλλον η εξόρυξη πετρελαίου, ιδιαίτερα σε κλειστές θάλασσες σαν τη Μεσόγειο ή -ακόμα περισσότερο- το Αιγαίο, αντιτιθέμεθα σε κάθε προσπάθεια εξόρυξης πετρελαίου στο γεωγραφικό μας χώρο

Σημειώσεις

1. Πρόταση των
Ρεμπέκα Χαρμς (Rebecca Harms) και Ντανιέλ Κον-Μπεντίτ (Daniel Cohn-Bendit)
2. Πρόταση των Μισέλ Ροκάρ (Michel Rocard) και Πιερ Λαρουτιρού (Pierre Larrouturou)
3. Πρόταση Τρεμόπουλου- Γκίγκολντ (Giegold)
4. Πρόταση Ντανιέλ Κον-Μπεντίτ.


* Ο Νίκος Ράπτης είναι εκπαιδευτικός
* Αναδημοσίευση από την ppol.gr

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...