Πέμπτη, 29 Νοεμβρίου 2012

Περιβαλλοντική μέριμνα και μεταρρύθμιση

Περιβάλλον και Έξοδος από την Kρίση

Το Panel της ομάδας εργασίας (workshop) για το περιβάλλον - Σάββατο, ώρα 2:30, στο Ανοιχτό συνέδριο της Δράσης - Πολιτιστικό και Συνεδριακό κέντρο Δαΐς, Οδός Μεσογείων 151, Παράδεισος Αμαρουσίου, 1 & 2 Δεκεμβρίου

  • Φίλιππος Δραγούμης, Δημοτικός Σύμβουλος Δήμου Αθηναίων, μέλος Κεντρικής Επιτροπής Δράσης.
    Περιβαλλοντική μέριμνα και μεταρρύθμιση
  • Εκπρόσωπος των Οικολόγων Πράσινων
  • Νάσος Χρυσίνας / Σάκης Καζάκης, Επιχειρηματίες στον αγροτικό τομέα
    Αγροτική ανάπτυξη και περιβάλλον
  • Παντελής Μητσίου, περιβαλλοντολόγος με ειδίκευση και δημοσιεύσεις στην διαχείριση υδάτων, επιχειρηματίας στο χώρο του περιβάλλοντος, πρόεδρος του συλλόγου Πολίτες σε Δράση Λάρισας
    Βιομηχανικά λύματα ή νερό χρήσης; Μια διαφορετική προσέγγιση ενός παλιού προβλήματος
  • Γιώργος Μπέκας, Πολιτικός Μηχανικός, Υποψήφιος Δρ. Πολυτεχνείου Κρήτης
    Βιώσιμη ανάπτυξη
  • Χάρης Σαββίδης, Αρχιτέκτων
    Αστικό περιβάλλον, δόμηση
  • Μαρία Βιτωράκη, Χημικός Μηχανικός ΑΠΘ, Καθηγήτρια περιβαλλοντικής επιστήμης
    Aπορρίμματα και μεταρρυθμιστικές πολιτικές για την ολοκληρωμένη διαχείριση τους.
     
  • Μαργαρίτα Καραβασίλη, Πρόεδρος του Παρατηρητηρίου Πολιτών για την Αειφόρο Ανάπτυξη
    Προκλήσεις της αειφόρου ανάπτυξης, ζητήματα περιβαλλοντικής αδειοδότησης και ελέγχων, προτάσεις βελτίωσης του συστήματος.
     
  • Κωνσταντίνος Βασσάλος, Υγιεινολόγος
    Δημόσια υγεία και περιβάλλον σε καιρό κρίσης
Συντονισμός: Φίλιππος Δραγούμης

Κείμενο – Εισήγηση 

του Φίλιππου Δραγούμη
(Δημοτικός Σύμβουλος Δήμου Αθηναίων, μέλος Κεντρικής Επιτροπής Δράσης).

Περιβαλλοντική μέριμνα και μεταρρύθμιση 
Οποιοσδήποτε έχει πληροφορηθεί πως μια έκτη ήπειρος, μεγέθους τρεις φορές η Γαλλία έχει σχηματισθεί με απορρίμματα στη μέση του Ειρηνικού έχει συνειδητοποιήσει πως το “business as usual” δεν είναι πλέον επιλογή. Ανάπτυξη συμβατή με το βιοφυσικό περιβάλλον είναι άμεσα αναγκαία, πριν πλησιάσουμε τα ακραία όρια των δυνατοτήτων μας με απρόβλεπτες συνέπειες.

Αυτό σημαίνει προσεκτική χρήση των ανανεώσιμων πόρων και αντικατάσταση των μη ανανεώσιμων με ανανεώσιμους. Σημαίνει πριν απ όλα εξοικονόμηση, σημαίνει στην ουσία ενός είδους λιτότητα: πρέπει να κάνουμε με αυτά που έχουμε, αυτά που μπορούμε να έχουμε χωρίς να παράγουμε χρέος για τις επόμενες γενιές. Συνεπώς η έξοδος από την κρίση, για να είναι πλήρης δεν μπορεί παρά να λάβει υπ όψη της αυτή τη προειδοποίηση. 
 Η οικονομική μηχανή για να λειτουργήσει, όπως και κάθε μηχανή, είναι απαραίτητο να αντλεί ενέργεια από κάποια εξωτερική πηγή. Αυτή, ξέρουμε πως είναι το οικοσύστημα της Γης, περιορισμένο στο πόσο μπορεί να παράγει από τα όρια της βιοφυσικής του λειτουργίας και των φυσικών του πόρων. Αναπτυσσόμαστε μέσα στη βιοσφαίρα κι εξαρτιόμαστε από αυτήν. Η οικονομία μας, που περιλαμβάνει κάθε μας δραστηριότητα δεν φυτρώνει στο κενό.
Η Δράση έχει ήδη ένα αξιόλογο πρόγραμμα για το περιβάλλον αναρτημένο στην ιστοσελίδα της. Το πρόγραμμα, παρά την εξειδίκευση που ίσως χρειάζεται, σήμερα είναι επίκαιρο όσο ποτέ και όσο η κρίση βαθαίνει καθίσταται όλο και πιο επιτακτική η ανάγκη άμεσης εφαρμογής του σε όλους τους τομείς: ενέργεια, τουρισμός, διαχείριση φυσικών πόρων, αστικό περιβάλλον, αγροτική ανάπτυξη, διατήρηση βιοποικιλότητας, έρευνα, καινοτομία και “πράσινη” επιχειρηματικότητα. 
Στη σημερινή συγκυρία της χώρας χρειάζεται να αναδείξουμε και να τονίσουμε γι άλλη μια φορά πως η μέριμνα για το περιβάλλον ως προτεραιότητα αλλά και ως βασικός πυλώνας αναπτυξιακού σχεδίου της χώρας και όχι με την απροθυμία, τη παθητικότητα, τη διστακτικότητα, τη καχυποψία και τα σερνάμενα πίσω από την υπόλοιπη Ευρώπη βήματα που μας χαρακτηρίζουν μέχρι τώρα, θα μπορούσε να συμβάλλει καθοριστικά στην ανάκτηση της ανταγωνιστικότητας της χώρας.
 Ενώ η χώρα μας έχει το απαραίτητο ανθρώπινο δυναμικό να βρεθεί στην πρωτοπορία, ενώ αξιόλογοι δημιουργικοί πολίτες στον χώρο της έρευνας αλλά και της επιχειρηματικότητας το έχουν ήδη αποδείξει, δυστυχώς η γραφειοκρατία είναι αυτή που τοποθετεί την Ελλάδα στην τελευταία θέση, στην θέση εκείνου που πληρώνει πρόστιμα γιατί δεν τηρεί τα στοιχειώδη συμφωνηθέντα προκειμένου να συντηρήσει τις παγιωμένες πρακτικές που μας έφεραν στο αδιέξοδο. Ο συντηρητισμός των κρατικών δομών τείνει να πνίγει κάθε τι νέο, καινοτόμο, αδυνατώντας να προσαρμόσει τις δύσκαμπτες και δαιδαλώδεις διαδικασίες του σε νέες ανάγκες και τεχνολογική πρόοδο, απελπίζοντας και τον πιο επίμονο. Πάνω απ' όλα χρειάζεται μια ανανέωση της νοοτροπίας.
 Η μέριμνα για το περιβάλλον απαιτεί γενναίες μεταρρυθμίσεις, απλουστεύσεις διαδικασιών και σωστά κίνητρα ώστε να αναδειχθεί η ουσία, απαιτεί ...
συνολική αλλαγή κατεύθυνσης. Με αυτές τις προϋποθέσεις θα μπορέσει να αποτελέσει τον σημαντικότερο πυλώνα ανάπτυξης της χώρας, αυτόν που διαπερνά όλους τους άλλους προσθέτοντας αξία. Είναι η ευκαιρία εισόδου της χώρας στον σύγχρονο κόσμο και στη περιβαλλοντική βιωσιμότητα που είναι ταυτόσημη με την οικονομική βιωσιμότητα. Η κρίση χρέους και η επιβράδυνση επίλυσής της θα αφαιρέσει φυσικούς πόρους από τις επόμενες γενιές: η αύξηση του χρέους είναι πάντα αρνητική για το περιβάλλον επειδή η εξόφληση θα απαιτήσει παραγωγή χαμηλού κόστους που για να επιτευχθεί θα εξαναγκάσει να αγνοηθούν οι περιβαλλοντικές “εξωτερικότητες” και να παρακαμφθούν, μετατεθούν γι αργότερα, τα αληθινά κόστη, αυξάνοντας όμως το συνολικό χρέος σε “πραγματικά” αγαθά, φυσικούς πόρους αλλά και σε υγεία, ποιότητα ζωής. Η ανάπτυξη, αν δεν συμβαδίζει με την περιβαλλοντική βιωσιμότητα δεν μπορεί παρά να έχει ημερομηνία λήξης. 
Ενώ το περιβάλλον είναι το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της χώρας μας από κάθε άποψη ( τουρισμός, αγροτικά προϊόντα, αλιεία, άνεμος, ήλιος, νερό, θαλάσσιος πλούτος, δάση κτλ), δυστυχώς τίποτε από το πρόγραμμα της Δράσης αλλά και προτάσεις άλλων ομάδων πολιτών, μη κυβερνητικών οργανώσεων, κομμάτων, επιστημόνων και ειδικών δεν έχει βρει τον δρόμο της εφαρμογής. Αντίθετα με εισπρακτικά μέτρα αντιμετώπισης της στροφής προς τις ανανεώσιμες πηγές (πχ πρόσφατη έκτακτη εισφορά στα φωτοβολταϊκά) ή με την πλήρη απουσία κινήτρων προς την ενεργειακή εξοικονόμηση, λόγω μακρόχρονου βολέματος πολλών βολεμένων, έχει φέρει τους πολίτες πίσω στον πρωτογονισμό της σόμπας ξύλων και της παράνομης υλοτομίας. Σε αυτό συνετέλεσε η ραθυμία των μηχανισμών του κράτους να βοηθήσει τους πολίτες ώστε να στραφούν τα νοικοκυριά προς σύγχρονες και βιώσιμες οικιακές πρακτικές μόνωσης και θέρμανσης, που θα μπορούσαν μάλιστα να τονώσουν τομείς της οικονομίας όπως για παράδειγμα την εκμετάλλευση βιομάζας ή την παραγωγή “πέλετ”, που σήμερα εισάγονται.
 Τα προβλήματα που έχει δημιουργήσει η αυθαίρετη αλλά και η κακά σχεδιασμένη δόμηση ιδίως σε ακτές, υποβαθμίζοντας τις με τη διάβρωση ή στα ρέματα προξενώντας πλημμύρες αλλά και η καταπάτηση δασών και πολύτιμων εκτάσεων για την αισθητική του τοπίου και την βιοποικιλότητα είναι τεράστια. Όμως και αυτά αντιμετωπίζονται με εισπρακτικούς τρόπους, νομιμοποιώντας την διαιώνισή τους, με κίνητρα επιβράβευσης της παρανομίας, συχνά εξ αιτίας περιττών και μη ουσιαστικών ρυθμίσεων κι άλλοτε ολιγωρώντας ολοφάνερα να προλάβουν μεγάλα και ουσιαστικά προβλήματα πριν γιγαντωθούν και γίνουν μη αντιστρεπτά. Το σημαντικό από το ασήμαντο δεν διακρίνονται με αποτέλεσμα την αδυναμία εφαρμογής των νόμων και ρυθμίσεων.
Η μέριμνα για το περιβάλλον απαιτεί ένα συνεκτικό σχέδιο με στόχους, μακροπρόθεσμη πορεία και οργάνωση, με σωστά, στοχευμένα και δίκαια κίνητρα και αντικίνητρα για την αγορά και τη δημιουργία νέων αγορών, αρετές που το σημερινό πολιτικό σύστημα και το μεγάλο μας κράτος δεν διαθέτει. Το μόνο κίνητρο που γνωρίζει είναι αυτό της πρόσθεσης γραφειοκρατικών εμποδίων σε κάθε πρωτοβουλία, κάθε τι νέο και δημιουργικό ώστε να διαιωνίζει κάποιου είδους στρεβλή αντίληψη παντοδυναμίας και πελατειοκρατίας.
 Δυστυχώς, η μέριμνα για το περιβάλλον θεωρείται από πολλούς εκπροσώπους της κατεστημένης νοοτροπίας των εδραιωμένων προνομίων, ως εμπόδιο για την ανάπτυξη. Στην πράξη όχι μόνο δεν αποτελεί εμπόδιο αλλά, πέρα από την βελτίωση της ποιότητας ζωής μας, είναι ευκαιρία να καταπολεμηθεί η άρνηση της μεταρρύθμισης της χώρας και η προσπάθεια παγίωσης των συμφερόντων και των προνομίων, μια ευκαιρία να τεθεί ένα τέλος στην κρατικοδίαιτη οικονομία μας. Άλλωστε αυτοί είναι οι λόγοι που το σημερινό πολιτικό σύστημα και ο κρατικός μηχανισμός δεν επιθυμούν αλλαγές προς μια σύγχρονη περιβαλλοντική πολιτική. Προτιμούν τη διαιώνιση προβλημάτων ώστε να υφίστανται άφθονες εστίες διαφθοράς, όπως η ρύπανση του Ασωπού ή οι χωματερές, αντί της αποτελεσματικής λειτουργίας των μηχανισμών ελέγχου. Αν οι έλεγχοι λειτουργήσουν, σημαίνει πως πολλοί άλλοι, τώρα κρυμμένοι μέσα στο κρατικό χάος, θα αναγκασθούν και αυτοί να κάνουν τη δουλειά τους σωστά, με κανόνες αξιοκρατίας και αποτελεσματικότητας, αναπροσδιορίζοντας τον στόχο του δημοσίου από την αυτοεξυπηρέτηση στην εξυπηρέτηση των πολιτών.
 Η Δήμοι μας έχουν εθιστεί σε αντιπαραγωγικούς και ακριβούς τρόπους χειρισμού της καθαριότητας αντί της επωφελέστερης διαχείρισης πρώτων υλών και υλικών που συγκεντρώνονται καθημερινά όπως τα κλαδιά από τα κλαδέματα των δέντρων η τα βιολογικά υπολείμματα, κάτι που θα μπορούσε να φέρει εξοικονόμηση πόρων και οφέλη, ελαφρύνοντας τους πολίτες από τέλη. Μια αγορά ανακύκλωσης και επανάχρησης θα μπορούσε να ανθεί στη θέση της παραοικονομίας των “σκραπατζίδικων”, όπου και κοινωνικοί συνεταιρισμοί ευπαθών ομάδων ( πχ μεταναστών, ΑΜΕΑ, ανέργων κτλ) θα μπορούσαν να έχουν σημαντική θέση, ως μέρος μιας ενεργητικής και όχι παθητικής κοινωνικής πολιτικής μέσω της (επαν)ένταξης στην αγορά εργασίας και όχι της περιθωριοποίησης. Θα μπορούσε να βοηθήσει να γίνουν ανταποδοτικότερες οι υπηρεσίες προς τους πολίτες με τη μείωση των εξόδων και του μεγέθους των διευθύνσεων καθαριότητας. Σήμερα όμως, στις μεγάλες κεντρικά σχεδιασμένες χωματερές, ακμάζει η ποικιλόμορφη διαφθορά, από την παράνομη “εξαφάνιση” τοξικών μέχρι το αυθαίρετο εμπόριο αυτών που ξέρουν τα μυστικά ενώ πολλοί δήμοι χωρίς πρόσβαση στις μεγάλες, ακόμα διατηρούν μικρές κρυφές και παράνομες. Πολλά συμφέροντα από τη συνέχιση του χάους θα απαιτηθεί να εκλείψουν, από συμφέροντα ολίγων να γίνουν το όφελος των πολλών. Αρκεί το περιβάλλον και η μέριμνα γι αυτό να γίνει αντιληπτή ως πορεία ανάπτυξης και το μέσο είναι η ορθολογικότερη διαχείριση και οργάνωση.
Η ΔΕΗ θα απαιτηθεί να απεκδυθεί την μονοπωλιακή της συμπεριφορά που έχει βολέψει πολλές καταστάσεις και πολλούς πολιτικούς και επαγγελματίες συνδικαλιστές όπως και να σταματήσει να επιδοτεί τη χρήση ορυκτών που ρυπαίνουν, όπως ο λιγνίτης.
Διαπλεκόμενες υδροφόρες μονοπωλιακής μεταφοράς νερού στα νησιά θα χάσουν προνόμια από την αναγκαία στροφή προς πρακτικές εμπλουτισμού του υδροφόρου ορίζοντα, καλύτερη διαχείριση του νερού και αφαλάτωση με ενεργειακή αυτονομία. Η εξοικονόμηση νερου στις αγροτικές εκμεταλλέυσεις είναι εφικτή με σύγχρονες τεχνικές.
 Η κοινωνική πολιτική έχει και αυτή πολλά να ωφεληθεί από την περιβαλλοντική φροντίδα: αγροτικές δραστηριότητες μπορούν να επιστρέψουν στις πόλεις και γύρω από αυτές, δίνοντας έστω μια απασχόληση με ελάχιστη ανταμοιβή σε παραγωγή κηπευτικών σε ανέργους, μετανάστες και ευπαθείς ομάδες, αναβαθμίζοντας ταυτόχρονα τον αστικό ιστό. Ο εθελοντισμός μπορεί να αναπτυχθεί αλλά και να προωθηθούν σε μεγαλύτερη κλίμακα και διεθνείς ανταλλαγές εθελοντών δίνοντας ζωή και σε απομονωμένες περιοχές.
 Εν γένει θα απαιτηθεί να εγκαταλειφθεί η γενικευμένη ατιμωρησία. Οι υπηρεσίες θα χρειαστεί να αναλαμβάνουν πραγματικές ευθύνες αντί να τις στέλνουν η μια στην άλλη μέχρι που εξαφανίζονται. Θα χρειαστεί ένα συνολικό ξεκαθάρισμα αρμοδιοτήτων και εξορθολογισμός της δημόσιας διοίκησης, μιας και το περιβάλλον είναι ένα ζήτημα που διαπερνάει όλες μας τις δραστηριότητες. 
Η κακή κατάσταση του περιβάλλοντος στην Ελλάδα αντανακλά την μέχρι τώρα κακοδιοίκηση της χώρας, την έλλειψη δημοκρατικού διαλόγου με πραγματικά επιχειρήματα και όχι συνθήματα, την έλλειψη διαφάνειας, την έλλειψη πληροφόρησης.
 Εν ολίγοις η μέριμνα για το περιβάλλον απαιτεί αλλαγές, τέτοιες που οι σημερινοί κρατικοί μηχανισμοί και το πελατειακό κράτος δεν είναι διαθέσιμοι να κάνουν διότι χρειάζεται επιτακτικά να εγκαταλειφθεί η πελατειακή νοοτροπία, η νοοτροπία της σπατάλης, της προχειρότητας και της αδιαφορίας για τα κοινά. Απαιτεί το τέλος του κατακερματισμού σε “φέουδα” ή “μαγαζιά” επιζητώντας τη συνεργασία και τον συντονισμό.
 Μια Ελλάδα που ασχολείται με το περιβάλλον, τη βιωσιμότητα και σχεδιάζει από μόνη της το μέλλον της θα συνέβαλλε στην αντιστροφή της κακής εικόνας που έχει δημιουργήσει διεθνώς και στην ανάκτηση της αξιοπιστίας. Λαμβάνοντας έναν τόσο κρίσιμο τομέα, ο οποίος μας αφορά όλους στα σοβαρά και αφαιρώντας τον από την κακοδιοίκηση και τη διαφθορά, η χώρα θα έχει ένα αξιόλογο διαπραγματευτικό χαρτί να διεκδικήσει να απορροφήσει και να αξιοποιήσει αναπτυξιακούς πόρους από την ΕΕ σε πολλά πεδία, χρήματα που στο παρελθόν όπως όλοι γνωρίζουμε έχουν σπαταληθεί χωρίς αναπτυξιακό αποτέλεσμα. Η συνέχιση της παρούσας κατάστασης θα μας κοστίσει ακριβά.
 Αν η φορολογία πάψει να είναι τρόπος συντήρησης του πελατειακού κράτους και εκείνο αναλάβει τον ουσιαστικό του ρόλο για την εξυπηρέτηση των πολιτών αντί εσωτερικών του συμφερόντων, μπορεί η διακύμανση των φόρων και των απαλλαγών να αποτελέσουν εργαλείο, ανάμεσα σε άλλα, αναθέρμανσης του κατασκευαστικού κλάδου, όχι για να κτισθούν οι λιγοστοί πια ελεύθεροι και αδόμητοι χώροι στις ακτές και τις πόλεις με απώλειες για το τοπίο, τον τουρισμό και το περιβάλλον, αλλά για τον εκσυγχρονισμό και τη βελτίωση του ήδη μεγάλου υπάρχοντος κτιριακού δυναμικού ώστε να αυξηθεί και η αξία του. Η αγορά ακινήτων που σήμερα έχει νεκρώσει θα μπορούσε να αναστηθεί. Όπου και να στραφεί το βλέμμα στη χώρα μας υπάρχουν εγκαταλελειμμένα η αναξιοποίητα κτήρια, δομημένοι χώροι, εγκαταστάσεις, αποθήκες, βιομηχανικά κελύφη, άδειες αθλητικές υποδομές, πάσης φύσεως ερείπια. Πολλά από τα σημερινά ερείπια είναι διατηρητέα τα οποία ένας συνδυασμός γραφειοκρατίας και αντικινήτρων εμποδίζει την αναπαλαίωση και τη χρήση τους. Πέρα από την ενεργειακή εξοικονόμηση και αυτονομία, μια ορατή βελτίωση της αισθητικής θα είχε ευνοϊκές επιπτώσεις τόσο στον τουρισμό αλλά και στην ποιότητα ζωής μας. Ακόμη θα μπορούσε να τεθεί σε εφαρμογή ένα πρόγραμμα απόσυρσης κτηρίων κι επανάχρησης των οικοδομικών υλικών αντί της διασποράς τους σε παράνομους μπαζότοπους ή τη συνεχή διάνοιξη λατομείων.
H μείωση των εισαγωγών πετρελαίου θέρμανσης από την μόνωση των κτηρίων θα συνέβαλλε και στη μείωση του συνολικού χρέους. Η ενεργειακή αυτονομία μπορεί επίσης με καινοτόμους και αισθητικά συμβατούς τρόπους να συμβάλλει και στην αναζωογόνηση παραδοσιακών οικισμών, αν βέβαια φύγουν οι αγκυλώσεις και αφεθεί πιο ελεύθερη η φαντασία δημιουργικών ανθρώπων, όπως εκείνων της ομάδας που μετέτρεψε στην Πάτμο παραδοσιακούς μύλους σε ανεμογεννήτριες, ζωντανεύοντας τους ξανά, δίνοντάς τους νέο ρόλο στη ζωή μας. Μπορεί να μην λύθηκε το ενεργειακό του νησιού, άλλα φανέρωσαν έναν συμβολισμό που φέρνει ελπίδα, συνδέοντας το παρελθόν με το παρόν.
 Μια καλύτερη μακροπρόθεσμη πολιτική μεταφορών αγαθών και προϊόντων με μέσα σταθερής τροχιάς θα μπορούσε να συμβάλλει, εκτός από τα περιβαλλοντικά οφέλη και στη μείωση των τιμών. Η μείωση της χρήσης αυτοκινήτου με καλά σχεδιασμένα, συντονισμένα και σύγχρονα μέσα μαζικής μεταφοράς αλλά και του ποδηλάτου θα οδηγήσει πέρα από τα περιβαλλοντικά οφέλη στη μείωση του χρέους και του κόστους ζωής των πολιτών προς όφελος της υγείας και της ποιότητας ζωής.
Η φροντίδα για το περιβάλλον είναι συνεπώς αναπόσπαστο κομμάτι της αναγκαίας για τη χώρα μεταρρύθμισης, μοχλός ανάπτυξης και θα έχει ως παράπλευρο αποτέλεσμα, επειδή είναι προϋπόθεση για την υλοποίηση οποιασδήποτε περιβαλλοντικής πολιτικής, την βελτίωση της δημόσιας διοίκησης. Οι ανεπαρκείς μέχρι σήμερα λειτουργίες του κράτους είναι εκείνες που έχουν μέχρι σήμερα τις ευθύνες για την υποβάθμιση, είτε λόγω ολιγωρίας ελέγχου, είτε μέσω παρακώλυσης θετικών πρωτοβουλιών.  

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...