Πέμπτη, 29 Αυγούστου 2013

Νίκος Σ. Μάργαρης: ένας αποχαιρετισμός…

του Ανδρέα Τρούμπη*

Υπάρχουν άνθρωποι που με την τροχιά της ζωής τους, καθορίζουν και τις συμπεριφορές των υπολοίπων ημών, ακόμα κι όταν οι ίδιοι δεν είναι εδώ. Ο Νίκος Μάργαρης δεν υπήρξε ποτέ ουδέτερος κι αδιάφορος άνθρωπος και δεν μπορεί επομένως να αντιμετωπισθεί με συμβατικό τρόπο, ακόμα και τη στιγμή του αποχαιρετισμού.

Για όλους εμάς, που οι ζωές μας συναντήθηκαν και επηρεάσθηκαν από τη διεισδυτικότητα του μυαλού του, είναι ηθική επιταγή να μιλάμε στον ενεστώτα χρόνο για το Νίκο κι αν τον μακαρίζουμε ή τον επικρίνουμε, είναι για όσα καλά ή κακά συμβολίζει η ζώσα ιστορία του Τμήματος και της Σχολής Περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Με την οξύτητα του πνεύματος του και την ιδιαιτερότητα της ζωής του, κέρδισε κάτι μοναδικό: το πένθος δεν ταιριάζει στο Νίκο Μάργαρη!

Ο Νίκος ήταν πάντα μπροστά από την εποχή του. Έβλεπε, δεν κοίταζε. Επεδίωκε, δε φοβόταν την καινοτομία. Καταλάβαινε μοναδικά τους άδειους θώκους ιδεών, εννοιών και πράξης και είχε ένα μοναδικό τρόπο να δείχνει τον τρόπο κάλυψης τους, έστω κι ασύντακτης. Ο Νίκος ήταν σκοπευτής, χαράκτης του νέου, τον ενδιέφερε η ανακάλυψη, αλλά δεν τον ενδιέφερε κατά βάθος ο συστηματικός χειρισμός της. Σε έναν κόσμο με τρελές ταχύτητες, τον ενδιέφερε να βλέπει το καινούργιο, το διαφορετικό, το αμφιλεγόμενο: είχε απέχθεια για το νωθρό λογισμό, αλλά είχε και το εύρος ψυχής να δίδει απόλυτη ελευθερία σ’ όσους, με άλλη λογική, εστίαζαν την προσοχή και τη δουλειά τους στο συγκεκριμένο.

Θέσπισε και θέσμισε την Οικολογία στην Ελλάδα, σε χρόνια παλιά άγνοιας και αμάθειας, στον άκρως συντηρητικό ακαδημαϊκό χώρο της Ελλάδας, όταν η περιγραφική βοτανική και ζωολογία κάλυπταν τα πάντα. Πρόσφερε την έννοια της λειτουργίας των οικοσυστημάτων έναντι της περιγραφής των μελών τους. Κορυφαία επιστημολογική τομή, που η κοινότητα των οικολόγων της Ελλάδας θα κουβαλάει εσαεί στα σπλάχνα της.

Ίδρυσε το Εργαστήριο Οικολογίας στο ΑΠΘ και παράδωσε στην ακαδημαϊκή κοινότητα παιδιά κι εγγόνια, ως επιγόνους σκέψης σε όλα τα ΑΕΙ της χώρας. Ευθύνη τους το τι κάνουν, το τι έκαναν ή το πώς θα πορευθούν. Η επιτυχία τους, χαρά του, η αποτυχία τους, δεν τον ενδιέφερε.

Ο Νίκος ήταν, είναι, ο πρώτος Καθηγητής του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Με τον Κ. Σοφούλη έφτιαξαν αυτό το Πανεπιστήμιο από το τίποτα. Έφτιαξε το Τμήμα Περιβάλλοντος -κι όχι μόνον- ως διεπιστημονικό αντικείμενο: και μόνον αυτή η τομή στα ακαδημαϊκά πράγματα της χώρας, του διασφαλίζει ιστορική θέση στην πορεία της ανώτατης παιδείας στην Ελλάδα.

Ο Νίκος ήταν ο πρώτος που τόλμησε να μιλήσει δημόσια για τη διαφορά μεταξύ Οικολογίας και Οικολογισμού: μας είπε ότι άλλο η επιστημονική γνώση κι άλλο ο ημιμαθής ακτιβισμός. Αυτή ίσως να αποδειχθεί η κορυφαία συνεισφορά του στο δημόσιο λόγο στην Ελλάδα.

Εχθρός του λαϊκισμού, επιτέθηκε με ορμή στη λογική της θυματοποίησης της φύσης που επιβάλλει η μετα-μοντέρνα ηθικολογία ενός ακραίου συντηρητισμού που αυτό-προβάλλεται ως προοδευτικότητα.

Ο Νίκος έθεσε χωρίς δισταγμό το κριτήριο ακαδημαϊκής επιλογής: ...
«εάν κάνεις το λάθος να επιλέξεις καθηγητή δεύτερης ποιότητας, να ξέρεις ότι αυτός θα επιλέγει στο μέλλον ανθρώπους πέμπτης ποιότητας, για να διασφαλίσει την επικράτηση του». Ο μηχανισμός αυτός ισχύει απολύτως στα ελληνικά ΑΕΙ και είναι η αιτία της κατάπτωσης τους.

Ο Νίκος το πάλεψε αυτό, αλλά πολλές φορές ηττήθηκε από τη λογική των πλειοψηφιών.

Ο Νίκος έτσι ήταν πάντα: όταν μίλαγε για συζευγμένα κοινωνικά και οικολογικά συστήματα, τον τρύγο, το θερισμό και την ελαιοσυλλογή, 20 χρόνια πριν ανακαλυφθεί ο όρος! Η Ελλάδα της κρίσης ανακαλύπτει σήμερα τα ξερά σύκα, τα μούσμουλα, τα βερίκοκα και τα αρωματικά φυτά: ο Νίκος τα έχει πει όλα αυτά πριν από 20 χρόνια. Τί σπατάλη χρόνου, Θεέ μου!

Για εμένα, που είμαι τόσο διαφορετικός, ο Νίκος ήταν ένας συνοδοιπόρος 30 και πλέον ετών. Νεαρό επιστήμονα με μάγεψε με τ’ όνειρο του όταν ήμουν στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών της Γαλλίας, ήλθα στο Αιγαίο το 1988 και τα λοιπά είναι λίγο ως πολύ γνωστά. Το βιβλίο που μου χάρισε τότε ήταν για την «Πειρατεία στο Αιγαίο». Αυτός ήταν ο Νίκος: διεμβολιστής και δρεπανηφόρος.

Ο Νίκος απέναντι στις μεγάλες προκλήσεις και συγκρούσεις επέλεξε να είναι σαρκαστικός, αφήνοντας στο πλάι τις εις βάθος αναλύσεις. Ήξερε ίσως ότι αυτό θα ήταν χαμένος χρόνος, ήταν ίσως ένδειξη σοφίας και προβλεπτικότητας. Όταν όλη η Ελλάδα σκανδαλίζεται, αρρωστημένα ηδονιζόμενη, με το στερεότυπο «κάθε πόλη κι ΑΕΙ, κάθε χωριό και ΤΕΙ», ο Νίκος Μάργαρης μίλησε το 1987 (!) για τα «σουβλάκια». Σαρκαστικός, όπως πάντα, ήταν.

Έγινε ο αντιπαθέστερος άνθρωπος στο Αιγαίο, για μιαν αλήθεια που όλοι τώρα αποδέχονται, ευθέως ή σιωπηρώς. Του αξίζει μια απολογία: ήταν πρωτοπόρος ή ήταν αναιδής;

Με το Νίκο, εκ πρώτης όψεως, δεν υπήρχε μέση οδός: ή θα ήσουν κακιωμένος ή θα ήσουν κολλητός. Στην πραγματικότητα υπήρχε αυτή η άρρητη ισορροπία της αναγνώρισης των αμοιβαίων ακαδημαϊκών προσπαθειών. Προσπαθώ να βρω μια εικόνα από τη φύση που να τον χαρακτηρίζει, με τρυφερότητα κι αγάπη ατελείωτη στη μνήμη του: ο πολυδιάστατος, ο καινοτόμος, ο γλυκός, ο τσαντίλας, ο τζαναμπέτης Νίκος ήταν ένας αχινός! Χαρακτήριζε την υγεία του οικοσυστήματος του, κατέληξε είδος υπό εξαφάνιση κι έφυγε λυπημένος, πολύ, από την αλιευτική συμπεριφορά ερασιτεχνών.

Οι συνεργάτες, οι συνάδελφοι και οι μαθητές του, θα αναζητούν πάντα την παρουσία του στους διαδρόμους του «Ξενία» και του Λόφου στη Μυτιλήνη… Και πού ‘σαι Νίκο: τα λιβάδια του παραδείσου θα είναι ένα ωραίο υπόδειγμα οικολογικής μελέτης, δε μπορεί, κάτι θα βρεις κι εκεί!

* δημοσιεύτηκε στο emprosnet.gr

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...